Het is de bedoeling dat meer dan de helft van de aangehouden straatcriminelen zoals dieven en vandalen in de nabije toekomst een straf krijgt opgelegd door de officier van justitie.

Alle grote politiebureaus krijgen een officier van justitie die nauw samenwerkt met de politie, de reclassering, de Raad voor de Kinderbescherming en Slachtofferhulp. Zie het als Eerste Hulp bij Criminaliteit, verklaarde OM-topman Herman Bolhaar eerder in een interview.

Voordelen

En het systeem dat hij beschrijft, ZSM genoemd (zo spoedig, slim, simpel en selectief mogelijk), kent zeker voordelen. Er zijn straks geen lange wachttijden meer voor de afhandeling in de rechtszaal van deze relatief kleine en eenvoudige vergrijpen. Betaling met de pinpas is doorgaans al afdoende.

Dit scheelt een hoop administratieve rompslomp. Nu duurt het dikwijls een tijd voor een zaak voor de rechter komt. Dat heeft vervelende effecten. Daders kunnen in die periode opnieuw over de schreef gaan en ook als dit niet gebeurt, kunnen slachtoffers in angst blijven zitten voor herhaling.

Duidelijker en beter

Lik op stuk geven, direct na de daad, is duidelijker voor de dader en beter voor het slachtoffer, zo is de overtuiging. Door het OM de macht te geven om kleine strafzaken zelf af te handelen, worden de daders immers gelijk met de gevolgen van hun gedrag geconfronteerd. Ook kan het OM hen direct een schadevergoeding opleggen waardoor een bestolen winkelier of beroofd oud vrouwtje snel korte tijd wordt gecompenseerd. Ook de buurt merkt dat daders snel worden gecorrigeerd. Ideaal, zo lijkt het.

Volgens het Openbaar Ministerie was de proef met dit systeem in vijf grote steden, Amsterdam, Utrecht, Den Haag, Rotterdam en Den Bosch, een succes. Het beleid zal daarom volgend jaar in heel het land worden toegepast.

Nadelen

Maar het systeem kent ook serieuze nadelen. Het Openbaar Ministerie is immers dé instantie in Nederland om mensen te vervolgen. Diezelfde instantie gaat nu ook daadwerkelijk straf opleggen: boetes, een taakstraf, ontzegging van de rijbevoegdheid of een schadevergoeding. Maar niemand die in deze kleine zaken nog controleert of het OM het wel aan het juiste eind heeft.

Daarom is het extra belangrijk, zegt Theo de Roos, hoogleraar strafrecht en strafprocesrecht aan de Universiteit van Tilburg, dat burgers weten dat ze altijd juridisch advies kunnen inwinnen bij het juridisch loket of hun zaak alsnog voor de rechter te laten komen.

Wie eigenlijk onschuldig is maar toch als dader wordt gezien van een vergrijp, kan de boete van het OM willen accepteren om er maar snel vanaf te zijn. Dat is alleen niet verstandig. Hiermee tekent iemand indirect een schuldbekentenis, legt De Roos uit.

Strafblad

De daad wordt gewoon bijgeschreven op iemands strafblad. "Het is dan niet anders dan wanneer de rechter uitspraak heeft gedaan." De Nederlandse Orde van Advocaten wees er al op dat verdachten vaak niet weten wat de gevolgen zijn als ze akkoord gaan met een boete. Iemand die voorheen niets op zijn kerfstok had, krijgt op deze manier plots een strafblad. Dat kan gevolgen hebben voor zijn opleiding of werk. Mensen die met vertrouwelijke gegevens, kwetsbare personen, geld of goederen werken (zoals bijvoorbeeld onderwijzers en werknemers in de kinderopvang) hebben in Nederland namelijk een verklaring van goed gedrag nodig. Met een strafblad wordt het veel lastiger zo'n verklaring te krijgen.

Advocaat

Voor mensen die weten dat ze onschuldig zijn of twijfelen of justitie wel genoeg bewijzen tegen hen heeft, is het vaak slimmer de zaak voor de rechter te laten komen. Een advocaat kan hen hierover adviseren. De Orde wil dan ook dat de betrokkenheid van advocaten bij de snelle afhandeling door het OM verbetert. Dit moet gebeuren voordat het ZSM-beleid landelijk wordt toegepast. Volgens Yvonne Wiggers van de Orde wordt nu gekeken hoe ervoor gezorgd kan worden dat mensen, die met ZSM te maken krijgen, snel toegang hebben tot een advocaat. Een commissie van advocaten onderzoekt of er permanent een advocaat aanwezig moet zijn op de politiebureaus waar ook standaard een officier van justitie rondloopt of dat kan het ook anders kan.