De aanklagers in de zaak tegen massamoordenaar Anders Behring Breivik hebben vrijdag tegen de krant Aftenposten gezegd dat zij niet in hoger beroep gaan tegen het vonnis. Eerder liet de advocaat van Breivik al weten dat hij niet in beroep gaat. Dat betekent dat de straf van Breivik definitief is.

Breivik reageerde op de straf met een glimlach. Hij meent dat de politieke motieven voor zijn aanslagen dan serieus worden genomen. Hij wilde socialisten treffen, omdat hij die te tolerant vond voor islamitische immigranten.

Aanslag
In Oslo liet hij een autobom ontploffen bij het kantoor van de sociaaldemocratische premier, waardoor 8 doden vielen. Op het eilandje Utøya schoot hij 69 mensen dood bij een partijbijeenkomst van jonge socialisten. Breivik was volgens het vonnis bij zijn verstand toen hij vorig jaar de twee aanslagen pleegde met totaal 77 doden.

De rechters gaan met de unanieme uitspraak in tegen de eis van het Openbaar Ministerie. De aanklagers hadden geëist dat de rechtbank Breivik ontoerekeningsvatbaar zou verklaren. Een van de rechters legde uit dat Breiviks radicale politieke ideeën niet per se waanideeën zijn. Verder heeft het volgens de rechters geen zin om iemand tegen zijn zin in een psychiatrische kliniek te behandelen.

Groet
Bij aanvang van de zitting bracht Breivik een speciale groet met zijn vuist. Het gebaar is bedoeld als een rechts-extremistische groet.

Breivik had de motieven voor zijn aanslagen uiteen gezet in een lijvig document op internet. Volgens een Noorse krant werkt hij in de gevangenis inmiddels aan zijn autobiografie.

Nabestaanden
De nabestaanden en slachtoffers van de terreurdaden van Anders Behring Breivik reageerden vrijdag opgelucht op het vonnis van de Noorse rechters.

Het was stil in de rechtszaal toen de rechters het vonnis velden. De nabestaanden waren zichtbaar aangeslagen, maar ook tevreden met de uitspraak.

Toen rechter Arne Lyng de laatste minuten beschreef van de slachtoffers van Breiviks aanslag in Oslo, moesten sommigen huilen. Breivik hoorde het uiterlijk gezien, onbewogen aan.

Advocaat
Een vonnis dat voldoet. Zo typeert advocaat Terje Korneliussen de 21 jaar gevangenisstraf die Anders Behring Breivik vrijdag kreeg opgelegd. Korneliussen vertegenwoordigde slachtoffers en nabestaanden van Breiviks aanslagen op 22 juli 2011.

"Het allerbelangrijkste is echter dat Breivik nooit meer tot de gewone samenleving wordt toegelaten. Dat de rechter de mogelijkheid openhoudt voor vrijlating na 10 jaar, is in mijn visie echter niet meer dan een theoretische optie'', zegt hij.

Ook juriste Cathrine Grøndahl die slachtoffers en nabestaanden bijstond, is opgelucht. Ook zij stond slachtoffers en nabestaanden bij. "Het zou fout zijn geweest als de rechters Breivik geestelijk niet verantwoordelijk wilden houden voor zijn daden. Breivik handelde rationeel. Hij was duidelijk over zijn politieke motieven en hij plande alles zorgvuldig.'' Ze hoopt dat Breivik niet in hoger beroep gaat.

Politici
Noorse politici reageerden blij op de afsluiting van de rechtszaak tegen Anders Behring Breivik. Zij meenden dat de Noorse samenleving verder kan. Tegelijkertijd gaan er voorzichtige stemmen op voor andere regels voor psychiatrisch onderzoek in het rechtsproces.

"Ik ben blij dat het vonnis staat'', stelt André Oktay Dahl. Hij is justitiewoordvoerder van de Noorse conservatieve partij Høyre, met 30 van de 169 zetels de derde partij in het Noorse parlement. Maar hij zet vraagtekens bij de rol van het psychiatrisch onderzoek tijdens het proces. Er kwamen twee tegengestelde rapporten: het ene vond Breivik wel geestesziek, het andere niet.

Duidelijker
"Het strafvonnis kunnen we als politici niet afdwingen, maar de regels wel'', zegt Dahl. "We moeten duidelijker maken hoe psychiaters hun oordeel in een rechtsgang kunnen laten gelden. Als de rechters van Breivik slechts het eerste rapport hadden gehad, was de uitkomst wellicht heel anders.''

Andere politici zijn voorzichtiger. Woordvoerders van de Arbeiderspartij, de grootste in het parlement en het landsbestuur, hopen vooral op politieke inzet om nieuwe aanslagen en rechts extremistisch handelen te voorkomen. Maar over concrete maatregelen hebben ze het niet. "Dat internet een voedingsbodem is voor extreme ideologieën als die van Anders Behring Breivik, vind ik wel eng'', zei partijsecretaris Raymond Johansen.

Rust vinden
De rechtspopulistische Fremskrittspartiet staat het dichtst bij Breiviks ideologie en leidt de oppositie in het Noorse parlement. Justitiewoordvoerder Hans Frode Asmyhr meent dat Noorwegen nu eindelijk rust kan vinden na wat hij "de terreuraanslagen'' noemt.

"De rechtsgang was grondig en waardig. De conclusie van de rechter is redelijk en ligt in de lijn met wat veel Noorse burgers hoopten. Ik ga er vanuit dat Breivik nu voor de rest van zijn leven in de beveiligde zone in de Ila-gevangenis blijft. Zowel de betrokkenen bij de aanslagen van 22 juli als de Noorse samenleving kunnen weer een stap vooruit zetten.''

Het woord nemen
Anders Behring Breivik mocht vrijdag aan het einde van zijn rechtszaak het woord nemen. Hij liet opnieuw weten dat hij de rechtbank niet erkent. Ook probeerde hij een statement te maken door zijn excuses aan te bieden aan alle militante nationalisten in Europa, maar toen onderbrak de rechter hem.

Omdat Breivik zelf niet wilde zeggen of hij extra tijd nodig had om na te denken over een hoger beroep, antwoordde zijn advocaat andermaal dat dat niet nodig was. De rechter liet daarop weten dat het OM wél tijd wil om na te denken of het in hoger beroep gaat.