Enkele uren later schoot hij om zich heen op het eilandje Utøya. Daar was een zomerkamp van de jongerenafdeling van de regerende Noorse Arbeiderspartij. Door de aanslagen kwamen 77 mensen om.

Toespraak
De Noorse premier Jens Stoltenberg beklemtoonde zondag in een toespraak ter gelegenheid van de herdenkingen van de terroristische aanslagen dat Breivik is er niet in geslaagd de Noorse samenleving te veranderen.

"De bom en de kogels waren bedoeld om Noorwegen te veranderen, maar het Noorse volk reageerde door onze waarden te omarmen. De moordenaar faalde, het volk won'', aldus Stoltenberg.

De premier riep op tot broederschap en naastenliefde. ,,Het afgelopen jaar heeft ons geleerd hoe kostbaar en hoe kwetsbaar het leven is. Plotseling is het voorbij en is het te laat. We moeten dankbaar zijn voor elk goed moment. Reizen die we maken, maaltijden die we delen, gesprekken en stilte.''

Utøya
Op het Noorse eiland Utøya is zondag het bloedbad van een jaar geleden herdacht. Overlevenden, nabestaanden en andere betrokkenen hielden een minuut stilte voor de 69 mensen die er werden doodgeschoten.

Onder de aanwezigen was premier Jens Stoltenberg. Zijn Arbeiderspartij hield vorig jaar een jeugdkamp op Utøya, toen de extremist Anders Behring Breivik om zich heen begon te schieten. De premier zou de jongeren de dag erna toespreken. "We zullen de slachtoffers in dankbaarheid herinneren'', zei hij in een toespraak. De premier riep iedereen op het kwetsbare leven te koesteren.

De Deense premier Helle Thorning-Schmidt sprak namens de rest van de wereld. Ze prees de Noren, die na de massamoord ,,niet de vuisten balden, maar de handen ineensloegen''.

Herdenkingsprogramma
Er is zondag een uitgebreid officieel herdenkingsprogramma. Zo leggen prominenten kransen, zijn er herdenkingsdiensten en is er 's avonds een herdenkingsconcert bij het stadhuis in Oslo.

De Noorse Zeemanskerk in Rotterdam staat zondag tijdens de dienst ook stil bij het bloedbad. Een vertegenwoordiger van de Noorse ambassade zal er een toespraak houden.

Ondertussen wacht het land tot de rechters 24 augustus uitspraak doen in de rechtszaak tegen Breivik. Met de aanslagen wilde hij naar eigen zeggen Noorwegen beschermen tegen moslims.