Eén minuut is het stil, alsof het zo moet zijn

MH17 - videoAls groep vertrokken de 298 slachtoffers van MH17 van Schiphol, als groep staan ze symbolisch bij elkaar in een bos voor bezinning, troost en hoop. Ruim 2.000 nabestaanden waren vandaag bij de onthulling van het Nationaal Monument MH17. Een middag met een lach en een traan.

Eén minuut is het stil. Eén minuut vliegt er geen vliegtuig over. Alsof het zo moet zijn. Eén minuut stilte, waarin alleen wat ritselende bladeren klinken. Een stilte zoals die drie jaar geleden ‘klonk’ in dat veld vol zonnebloemen, waar brokstukken smeulden op de verschroeide aarde.

Het is iets voor 15.00 uur, vlak voor het moment dat drie jaar geleden een BUK-raket een eind maakte aan 298 onschuldige levens. Een oorverdovende stilte, die sindsdien ‘klinkt’ in het leven van de nabestaanden die de onthulling van het Nationaal Monument MH17 bijwonen.

Symboliek

Bij de herdenking van de ramp draait alles om symboliek. De stalen wand van het gedenkteken (‘wenkbrauw’) staat voor de zwaarte van het verlies. De opening in de wand, waar het zonlicht doorheen schijnt, voor hoop. Een sculptuur in de vorm van een iris met alle namen kijkt omhoog naar de vliegtuigen.

Om het gedenkteken heen staan in de vorm van een rouwlint 298 bomen. Ze staan voor groei en voortleven. ,,Onze dierbaren gingen op 17 juli 2014 gezamenlijk op reis en met dit herdenkingsbos worden zij symbolisch opnieuw bij elkaar gebracht’’, memoreert Evert van Zijtveld, voorzitter van stichting Vliegramp MH17.

Quote

Als alles in bloei staat, zal ik me hier thuis voelen. Ik hoop dat er witte bloesems aan de boom komen. Mijn zus hield van witte rozen

Nabestaande MH17

Een bos kun je het nog niet noemen. De meeste bomen staan nog niet in volle bloei, maar de zonnebloemen stralen. ,,Ik zal hier regelmatig naartoe gaan’’, zegt Roel Risah (63), die zijn zus Daisy en zwager René van Geene verloor bij de ramp. ,,Het is een rustgevende plek. Als alles in bloei staat, zal ik me hier thuis voelen. Ik hoop dat er witte bloesems aan de boom komen. Mijn zus hield van witte rozen.’’

Afscheid

Het knaagt aan Risah dat hij voor haar vertrek naar Bali nooit goed afscheid heeft genomen. Een paar weken ervoor zag hij haar voor het laatst tijdens een wandeling door Amsterdam. Het afscheid was vluchtig. ,,We moesten de tram halen en weg waren wij. Dat vind ik moeilijk. Dit was geen goed afscheid. Daar heb ik altijd een vreemd gevoel aan overgehouden.’’

In het bos is er ruimte voor dierbare herinneringen aan Daisy. Zijn goedlachse zus die het altijd zo koud had en pas begon te leven als het 30 graden was. De zus die altijd klaarstond voor familie. ,,Deze bomen staan voor leven. Ze gaan nog bloeien. Zo zie ik dat ook met hen. Ze zijn veel te vroeg verloren gegaan. Mijn zus genoot nog volop van het leven. Het verdriet zal altijd blijven.’’

Voor de minuut stilte klinken alle 298 namen, voorgelezen door nabestaanden. Van gezagvoerder Wan Amran Bin Wan Hussein tot TU Delft-studente Fatima Dyczynski. Elke naam en leeftijd, elke snik en haperende stem van een nabestaande die de naam van een omgekomen dierbare voorleest. Ze komen 298 keer keihard binnen. Ook na drie jaar. De MH17 herdenken went nooit.

De nabestaanden voelen zich gesterkt. Door de helende woorden van pastoor Jules Dresmé. Het troostende pianospel van de Luchtmachtkapel met het nummer River flows in you, dat onlosmakelijk verbonden is met MH17. En door koning Willem-Alexander en koningin Máxima, die samen met zeventien kinderen de eerste zonnebloemen bij het gedenkteken leggen.

Dat alles tegen de achtergrond van opstijgende vliegtuigen, waarvan het geraas van de motoren af en toe door de stemmen van de nabestaanden klinkt.

Drie bomen

Robbert en Loes van Heijningen vinden het geluid van de vliegtuigen juist mooi. Loes (51): ,,Het hoort erbij. Ze zijn met het vliegtuig op vakantie gegaan en met het vliegtuig neergestort. Een vliegtuig is voor ons nooit meer een vliegtuig in de lucht zoals wij dat voor 17 juli zagen.’’

Volledig scherm
© Getty Images

Ze staan bij drie bomen. Voor Robberts broer Erik, dienst vrouw Tina en hun zoon Zeger. De boom van Erik staat in bloei, de bomen van Tina en Zeger zijn kaal. De bladeren zijn verbrand, omdat de wortels het water niet goed konden pakken. Toeval? Het lichaam van Erik kwam intact terug uit Oekraïne en van Tina en Zeger zijn slechts enkele resten gevonden. ,,Zij zijn in Oekraïne in de lucht ontploft. De symboliek tref je aan in deze bomen’’, zegt Robbert (60).

,,We kunnen niet naar de plek in Oekraïne waar ze zijn gestorven. Dit is een plek waar je alle slachtoffers kunt voelen. Het geluid van vliegtuigen daarbij vind ik mooi. Het is de symboliek van het alsmaar verder reizen. Ze zijn eeuwig op reis gegaan, en dat blijven ze.’’

Volledig scherm
© ANP