Volledig scherm
Het gebrandschilderde raam van Marius de Leeuw in de kapel van de Braacken © nvt

Huize de Braacken en het raam van Marius de Leeuw

GASTOPINIEVUGHT - De Vughtse kapel, met bijzondere glas-in-loodramen van de Bossche kunstenaar Marius de Leeuw, mag niet verloren gaan. Dat vinden diverse organisaties, waaronder Kunsthal Boschveld. Artistiek leider Oscar Schrover springt in de bres. 

In de nasleep van ons onderzoek naar de betekenis van het Cementrum, heeft Landelijk Heemschut aan Kunsthal Boschveld gevraagd mee te kijken naar de kapel van Huize de Braacken in Vught. De directie van de stichting Mariënoord kreeg namelijk de opdracht het voormalig landgoed De Braacken te verkopen. Het bejaardenhuis en de kapel staan op de nominatie om gesloopt te worden. Zowel het tehuis als de kapel op het voormalig landgoed dateren uit 1961. Er hebben in Huize de Braacken een aantal prominente katholieke bejaarden gewoond, zoals de oud-burgemeester van Den Bosch mr. Lambooy en de advocaat-verzetsman Mr. H.B.S. Holla, een topfiguur uit de LO. 

Het afgelopen decennium was het vooral in gebruik als tijdelijke opvang voor ouderen, afkomstig uit zorgcentra die verbouwd moesten worden. Het bestuur van de stichting Mariënhoven heeft geen voorwaarden verbonden aan de verkoop van het voormalig landgoed de Braacken. Er zullen villa’s op het voormalig landgoed verschijnen en niets lijkt sloop in de weg te staan.

Is het gebouw van de Braacken niet monumentwaardig, verdient het dan niet behouden te worden?

De kapel van de Braacken viel op tijdens een inventarisatie van wederopbouw-architectuur in Nederland. Het gebouw kreeg echter echter geen rijksmonumentenstatus. Het was niet van 'nationaal of internationaal belang'. Kunsthal Boschveld vindt dat de kapel de status van gemeentelijk monument verdient. De gemeente kan ook, vanwege de decentralisatie van het beleid voor Cultureel Erfgoed, de status van gemeentelijk monument aan het bejaardenhuis of de kapel toekennen. De gemeente, begrepen wij, is vooralsnog echter niet van zins dit te doen.

Met het landgoed de Braacken is een rijke culturele historie verbonden. Voor 1958 was het in gebruik als vakantieoord voor katholieke meisjes en vrouwen en als vormingscentrum voor katholieke arbeidsters. Ook was er een opleiding voor gidsen (scouting) in de Braacken. Deze opleiding werd in 1949 bezocht door Lady Olave Baden-Powell, de weduwe van de oprichter van de scouting, Lord Robert Baden Powell.

Halverwege de jaren vijftig werd besloten een bejaardenhuis te bouwen op het landgoed.

De tekeningen werden gemaakt door het architectenbureau Pruyn en Mens.

Huize de Braacken behoort tot de architectuur uit de wederopbouwtijd. Het werk van architect Manus Mens is nauwelijks beschreven, hoewel hij behoorde tot de de kunstkring met persoonlijkheden als Herman Rademaker (ontwerper en voorganger van Wim Crouwel bij het Van Abbe museum), kunstschilder en recensent Ton Frenken en de kleurenadviseur Wim van Hooff, die Mens ook vaak inschakelde. De ideeën van de Bossche School beïnvloedden het werk van Manus Mens. Dat heeft volgens de zoon van de architect, de kunsthistoricus drs. R. Mens, een objectieve bestudering van de architectuur van het bureau Pruyn en Mens in de weg gestaan. Zijn vader zocht ook niet de architectenbladen en de Bossche school werd zeer lang negatief benaderd.

Volledig scherm
De Braacken in 2012. © Sandra Peerenboom

De architect van de Braacken mag dan relatief onbekend zijn , dat geldt niet voor de maker van het grote glas-in-lood venster in de kapel.

Marius de Leeuw was een gezien kunstenaar toen hij in 1961 uitgenodigd werd een ontwerp te maken. Hij was een bekende Brabander en Bosschenaar. In 1947 werd hij, 32 jaar oud, nadat hij de Prix de Rome Monumentale kunsten had gewonnen in een koets over de markt getrokken. De Leeuw won in datzelfde jaar ook nog eens de Cultuurprijs van Noord-Brabant. In 1961, de tijd waarin de Braacken ontstond, werd aan de Leeuw de Noordbrabantse prijs voor Beeldende kunst uitgereikt en in 1980, bij zijn afscheid als docent van de Bossche academie, kreeg de Leeuw een solo-expositie in het Noordbrabants Museum. We kunnen dus gerust stellen dat het venster in de kapel van de Braacken het werk is van een belangrijk na-oorlogs kunstenaar.

Kunsthal Boschveld pleit voor behoud van de kapel met ramen al vrezen we dat de decentralisatie van het behoud van cultureel erfgoed hier wel heel ongelukkig zal uitpakken. Dat komt doordat de kleinere gemeenten niet altijd voldoende deskundigheid in huis hebben als het op erfgoed en kunst aankomt. Dat heeft enerzijds met middelen te maken en anderzijds met de veelzijdige taken van het personeel, of de economische inzichten en de eigenzinnige agenda van strijdbare dorpspartijen. Die combinatie maakt dat erfgoed soms te snel moet wijken. Het gebouw wordt dan gesloopt en de kunstwerken met een gul gebaar weggeschonken. Ter wille van het behoud, zegt men terwijl ook andere oplossingen denkbaar zijn. Ook de ramen van de Leeuw moeten nu schijnbaar gratis weggegeven worden, als oplossing van ‘het probleem’. Kunsthal Boschveld vindt dat de monumentale glas-in-lood ramen van Marius de Leeuw, niet zomaar mogen verdwijnen. De kapel met kapitale ramen verdient behouden te worden, op het landgoed aan de Loyalalaan, te midden van die nieuwe, fraaie villa’s. Als afscheidshuis of als fraaie ontmoetingsruimte. Iemand moet zich sterk maken voor behoud en een aandachtige afwikkeling van dit erfgoed. Liefst aan de Loyalalaan, te midden van de nieuwe huizen op het voormalig landgoed de Braacken. En voor die mening heeft Kunsthal Boschveld inmiddels steun gevonden bij Landelijk Heemschut en het Cuypersgenootschap.

En als men dan toch gouden eieren wil weggegeven: het raam zelf is een waardevol kunstwerk, en wanneer de gemeente Vught en de projectontwikkelaar die waarde niet weten te schatten dan verdient dit kolossale venster een plaats in het nieuwe Sint-Jansmuseum aan de Hinthamerstraat. De Leeuw is in de kathedraal al vertegenwoordigd met twee vensters, een in het Noordertransept en een in de sacristie. Wat Vught wil laten gaan, zal Den Bosch met open armen ontvangen.

Oscar Schrover is artistiek leider van Kunsthal Boschveld

Den Bosch e.o.