Volledig scherm
Foto ter illustratie. © ANP

Dit jaar al meer dode dieren door stalbranden dan in heel 2018

Dierenorganisaties en regeringspartij D66 slaan alarm om het grote aantal stalbranden. Daarbij zijn dit jaar al meer dieren gestorven dan in heel 2018: ruim 176.000 kippen, varkens en runderen. D66 eist maatregelen van het kabinet om dieren beter tegen zulke inferno's te beschermen.

Volgens tellingen van Wakker Dier kwamen dit jaar al 176.000 kippen, varkens en runderen om het leven bij dertien branden. De aantallen liggen daarmee ruim boven de 122.000 dieren die volgens cijfers van brandweer en verzekeraars vorig jaar bij 31 branden het leven lieten. 

Afgelopen week alleen deden zich al twee stalbranden voor. In Streefkerk brandde donderdag een varkensstal af, waarbij slechts elf van de 1500 varkens het vuur overleefden. De nacht daarvoor verging een kippenschuur te Nijkerk, waarbij 16.000 kippen verbrandden. Een week eerder kwamen in het Friese Niawier 44.000 leghennen om. 

‘Onnodig’

Volledig scherm
Foto ter illustratie. © ANP

Voor Wakker Dier is de maat na Streefkerk vol. De organisatie startte vrijdag een rouwkaartenactie. Op de voorkant staat een varken met de tekst. ,,Dit varken stierf onnodig en honderden met hem. †22 augustus, Streefkerk.” Op de achterkant staat een oproep aan minister Carola Schouten (Landbouw) om brandmelders, fatsoenlijke blusvoorzieningen en vluchtroutes wettelijk verplichten te stellen. Achtduizend mensen vulden al een kaart in.

De Dierenbescherming eist eveneens maatregelen. ,,De minister laat het bij de boeren zelf”, zegt woordvoerder Dik Nagtegaal. ,,Daar blijft men echter bakkeleien over de kosten en wat de oorzaak van de stalbranden is. Zo schiet het niet op.” 

De dierenorganisaties krijgen steun van coalitiepartij D66 en de SP. SP-kamerlid Frank Futselaar noemt de branden ‘om wanhopig van te worden.’ Kamerlid Tjeerd de Groot (D66) is teleurgesteld in zijn eigen kabinet. ,,Het valt me tegen dat minister Schouten nog steeds geen werk maakt van de aanpak van stalbranden, terwijl we dat al een jaar geleden hebben afgesproken.” D66 wil een einde aan de bio-industrie. ,,De verschrikkelijke stalbranden zijn daar een gevolg van.” 

Tekst gaat verder na de foto

Het Verbond van Verzekeraars maant de boeren meer te doen. De belangenclub wijst erop dat het aantal verzekeraars dat stallen wil verzekeren, afneemt. ,,Dat is een duidelijk signaal naar de boeren”, zegt woordvoerder Oscar van Elferen. ,,Als verzekeringskosten te hoog zijn, dan zullen verzekeraars dat niet meer of alleen tegen veel hogere premies doen.”

Actieplan

Toch zijn er wel degelijk zaken verbeterd, stellen de boeren zelf. Ze wijzen op het Actieplan Stalbranden 2012-2016, waarvoor LTO Nederland, Dierenbescherming, brandweer, verzekeraars en de overheid de handen ineen sloegen. Dat leidde de afgelopen tijd tot strengere eisen voor nieuwe stallen. De technische ruimte van een stal moet minimaal zestig minuten brandwerend zijn. Het dak dient verder extra geïsoleerd te worden.

Daarnaast licht een erkende keurder momenteel de elektra in alle 50.000 bestaande stallen door. Toch lijkt dit alles mager, zeker zolang het kabinet de strengere eisen niet verplicht stelt voor bestaande stallen. Volgens minister Schouten jagen de eisen boeren alleen maar op kosten. Ook verplichte sprinklers bieden geen soelaas, omdat die wel de brandschade beperken, maar niet zouden leiden tot minder dode dieren.

Quote

Boeren zitten ook maar gevangen in een systeem waarin ze tegen de laagste prijzen moeten produceren

Dierenbescherming

LTO Nederland stelt wel degelijk open te staan voor actie en wijst op het nieuwe Actieplan Stalbranden 2018-2022. ,,Maatregelen moeten echter werkelijk bijdragen aan de brandveiligheid en leiden tot minder dode dieren”, zegt Alfred Jansen, bestuurder van LTO en voorzitter van de commissie die het Actieplan Stalbranden 2018-2022 uitvoert. 

De aanwezigheid van meer bluswater en betere vluchtroutes helpen bijvoorbeeld niet per se, stelt hij. ,,Veel brandweerkorpsen hebben zelf al waterwagens waarmee ze het eerste half uur kunnen blussen. En een dier laten vluchten is niet gemakkelijk. Ze hebben geen vluchtinstinct, een varken loopt vaak zijn hok niet uit.” Wel ziet LTO soelaas in het brandwerend maken van de technische ruimte in stallen, iets wat van het kabinet dus niet hoeft. ,,Wij kijken nu of we dat komende jaren toch kunnen invoeren. Want het is bewezen dat dit helpt.” 

Tekst gaat verder na de foto

Volledig scherm
In Uden brandden vorig jaar november twee kippenstallen af. 40.000 kippen kwamen daarbij om. © Van Assendelft

Nuance

Jansen van LTO Nederland pleit voor nuance in de hoog oplopende discussie over de stalbranden. ,,De eerste helft van 2019 ging het eigenlijk heel goed, en dan hoor je er meteen weinig over. Nu zijn er enkele branden kort na elkaar.” 

Hij noemt de focus op het aantal omgekomen dieren gevaarlijk. ,,De brand in het Groningse Kiel-Windeweer van juli, waarbij 100.000 kippen omkwamen, blijkt aangestoken. Dan komt het aantal al veel lager uit. Bij boeren heerst de angst dat brandstichting door actievoerders wordt ingezet om de discussie te beïnvloeden.”

De Dierenbescherming toont begrip voor de boeren. Volgens de belangenclub moet het kabinet met geld over de brug komen, zodat boeren hun stallen brandveiliger kunnen maken of die kunnen verkleinen. ,,Boeren zitten ook maar gevangen in een systeem, waarin ze moeten produceren voor een maatschappij die hun producten alleen tegen de allerlaagste prijzen wil afnemen”, zegt woordvoerder Nagtegaal. ,,Hun marges zijn laag en de regeldruk is groot.”

Kans klein

Probleem is dat de kans dat een individuele boer slachtoffer wordt van een brand klein blijft, ondanks het hoge aantal dode dieren. Tussen 2014 en 2017 werden jaarlijks 30 van de 24.000 boerenbedrijven met koeien, varkens of pluimvee getroffen, blijkt uit een recent rapport van het Economisch Instituut van de Bouw. Een kans van 1 op 1.000, even hoog als het risico op een woningbrand. Gemiddeld kwamen daar 150.000 dieren bij om, vooral kippen en varkens. Doordat stallen steeds groter worden, loopt het aantal dode dieren echter op.

SP-kamerlid Frank Futselaar wil dat boeren verplicht moderne brandmelders moeten installeren, net als het brandwerend maken van technische ruimtes in stallen. ,,Ook vind ik dat de brandweer in ieder geval de oudste stallen moet controleren op brandveiligheid, want oudere stallen hebben vaker een groter risico.”

Jaco Geurts van regeringspartij CDA ziet ook wel wat in moderne brandmelders. ,,In het laatste debat over stalbranden is een motie van mij aangenomen die minister Schouten opdraagt in kaart te brengen welke snelle detectiesystemen rondom brand mogelijk zijn in technische ruimten van veehouderijbedrijven. Ze moet bij de komende begroting daarnaast komen met voorstellen hoe we boeren hierbij gaan ondersteunen.”

Oorzaak branden vaak kortsluiting
Stalbranden ontstaan vooral door kortsluiting, vaak in combinatie met menselijke fouten. Broei van mest, blikseminslag en het doorknagen van kabels zijn regelmatig tot veel voorkomende andere oorzaken. Probleem is dat lange tijd de oorzaak van branden niet goed werd geregistreerd, stelt Oscar van Elferen namens het Verbond van Verzekeraars. Nu registreren verzekeraars en de brandweer die wel.

De aanleiding blijkt echter ook nu vaak moeilijk vast te stellen. Veel branden zijn daar te verwoestend voor. ,,Samen met de Brandweer houden we het tegenwoordig nauwkeurig bij”, zegt Van Elferen. Zo kunnen we beter bepalen wat de beste manier is om de branden te voorkomen.

Het Verbond van Verzekeraars noemt preventie het belangrijkst. ,,Naast kortsluiting zijn er vaak menselijke fouten. Een boer laat mest ophopen, zodat het gaat broeien en dan ontstaat brand. Dat kun je weten als boer. Vandaar dat we met de brandweer overal in het land informatiebijeenkomsten houden voor boeren.”

Volledig scherm