Volledig scherm
De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergei Lavrov (r) met minister Stef Blok tijdens een ontmoeting in Moskou. © REUTERS

MH17: Diplomatieke druk, maar Nederland is voorzichtig

Nu de verdachten van het neerhalen van MH17 bekend zijn, zet Nederland een klein beetje diplomatieke druk om medewerking van Rusland te krijgen. Maar de kans van slagen lijkt nihil. 

Het lijkt eenvoudig: nu de namen – en zelfs bijnamen – van de vier verdachten bekend zijn, hoeft er alleen nog maar een uitleveringsverzoek te worden ingediend. Eentje naar Moskou, voor de drie Russen, en eentje naar Kiev, voor de Oekraïner. Maar de werkelijkheid is weerbarstiger.

Rusland tekende in 1969 weliswaar het Verdrag van Wenen dat in principe de uitlevering van Russen aan andere landen mogelijk maakt. Maar in de grondwet van het land staat juist weer dat het ‘eigen onderdanen’ niet overdraagt aan andere landen. Datzelfde geldt voor Oekraïne: dat land kan onderdanen grondwettelijk gezien óók niet uitleveren. Om die reden zal er ook geen uitleveringsverzoek worden ingediend door justitie in Nederland. Kansloos, denkt het Openbaar Ministerie op voorhand.

Vragen

Wat kan justitie dan wél doen? Simpel gezegd: het nog eens vriendelijk vragen aan de Russische autoriteiten. Een rechtshulpverzoek, heet dat. Al was het maar om de verdachten te horen als getuigen. Al eerder diende justitie zo’n verzoek om hulp en inlichtingen in. Daarop kwam geen reactie. Nu is dat weer gedaan, zo werd tijdens de persconferentie benadrukt. Ditmaal werd dat verzoek voorzien van ‘diplomatieke stappen’.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken wil daar weinig over kwijt, ook het ministerie van Justitie en Veiligheid is niet spraakzaam. Het zou gaan om een diplomatieke nota, een formele brief. Daarin wordt het rechtshulpverzoek nog eens onderstreept en wordt ook geschreven dat het Openbaar Ministerie aan Buitenlandse Zaken heeft laten weten dat er eerder niet op zo’n verzoek is gereageerd, waarop de Russische justitie nogmaals wordt aangespoord om wél mee te werken. De diplomatieke nota is op 7 juni verzonden. Maar of dit iets gaat uithalen, is de vraag. 

Volledig scherm
Wilbert Paulissen van het Joint Investigation Team (JIT) geeft een toelichting op de nieuwste bevindingen in het strafrechtelijk onderzoek rond het neerhalen van vlucht MH17. © ANP

Premier Mark Rutte verklaart die voorzichtigheid: ,,Rusland moet doen wat het OM vraagt, maar Nederland gaat niet op eigen initiatief sancties instellen. Dan zouden we er een politiek proces van maken.” Wel zegt hij: ,,We zullen stap voor stap de druk opvoeren op Rusland. Wat helpt is dat deze persconferentie wereldwijd is uitgezonden. Dat is de beste garantie om de wereld te weer te stellen als dat het allemaal niet zou kloppen.” Rusland verspreidde eerder desinformatie over het neerhalen van het toestel van Malaysia Airlines.

Bevel

Justitie zal meer hoop vestigen op het internationale arrestatiebevel dat het voor de vier verdachten heeft uitgevaardigd. Als de vier zich buiten Rusland zouden begeven, zouden ze dan alsnog kunnen worden opgepakt en uitgeleverd. Maar dat beseffen de Russen zich vast ook.

Het Rusland van Poetin zal – als het moet kiezen – dus voor bescherming van de verdachten gaan, is de verwachting, vooral nu blijkt dat de drie Russen een verleden hebben bij de Russische geheime en veiligheidsdienst. Dat het daarna wordt verweten dat het een ‘internationale verplichting’ schendt, neemt het dan ongetwijfeld voor lief.

Saillant

Saillant om te weten is dat juist Nederland zelf het Weense verdrag ook eens schond – en Rusland toen aan de andere kant stond. Toen het in 2013 de dronken Russische diplomaat Dmitri Borodin oppakte in Den Haag, ging Nederland over de grens van de diplomatieke onschendbaarheid en immuniteit, moest toenmalig minister Frans Timmermans erkennen. Gevolgen had dat verder niet.

Maar met de onwillige Russen nu, zal het MH17-proces uitdraaien op een zogeheten ‘verstekprocedure’: een strafzaak waar de verdachten niet bij zijn, zoals dat bijvoorbeeld bij het Internationaal Strafhof vaker gebeurde. Al is dat een ‘onding’, vindt hoogleraar Internationaal Strafrecht Göran Sluiter ,,Het alternatief is echter dat je wacht tot de verdachten verschijnen. Dan laat je je eigenlijk gijzelen door de Russen.’’

Bekijk hieronder beelden van de persconferentie: