Opvallend: Nederlanders zitten op één lijn als het gaat over de nationale identiteit

SCP-ONDERZOEKJong of oud: allochtoon of autochtoon, hoog- of laagopgeleid: ondanks alle heftige identiteitsdiscussies blijken we opvallend eensgezind over wat typisch Nederlands is. Maar ook over bedreigingen is overeenstemming: polarisatie en islam worden het meest gevreesd.

Volledig scherm
Pas als het identiteitsdebat verhardt, trekt men naar een scherpe positie. ,,Bijvoorbeeld over de vraag of Zwarte Piet zwart moet blijven of dat iemand het recht heeft daartegen te protesteren.” © ANP/ Remko de Waal

Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) sprak en peilde de afgelopen twee jaar duizenden Nederlanders voor het eerste grote onderzoek naar de nationale identiteit: Denkend aan Nederland. De uitkomsten zijn opmerkelijk, vindt SCP-directeur Kim Putters. Opvallend veel ondervraagden zien dezelfde tradities, symbolen en burgerlijke vrijheden als typische en verbindende Nederlands thema’s, ongeacht hun afkomst, leeftijd of opleidingsniveau.

Met stip bovenaan het lijstje staat de taal, gevolgd door Koningsdag, pakjesavond en Sinterklaas, fietsen, de Elfstedentocht, de Nederlandse vlag en de Deltawerken. Op de vraag wat Nederlanders verbindt, prijken veelal dezelfde tradities en symbolen, aangevuld met bijvoorbeeld de Dodenherdenking, Bevrijdingsdag, vrijheid en gelijkheid.

(Artikel gaat verder na de foto)

Volledig scherm
Kim Putters, directeur van het SCP. © Marco De Swart

Putters: ,,Er is de laatste jaren veel over de Nederlanders en hun identiteit geschreven, gezegd en gedebatteerd, maar wij hebben hen zelf bevraagd. En dan blijkt dus ondanks de soms felle discussies dat er opvallend veel eensgezindheid is.”

Islam, EU en bureaucratie als bedreiging

In positieve én negatieve zin. Want ook over de bedreigingen van de Nederlandse identiteit lijkt consensus. Zo beschouwt 77 procent van de deelnemers polarisatie als bedreiging, ook islam (62 procent) en bureaucratisering (58 procent) scoren hoog: ,,Ik zie de islam als een bedreiging”, klonk het in een van de sessies die de onderzoekers hielden. Of: ,,Te veel openstaan of aanpassen, soms sla je door. Kom ik toch weer op Zwarte Piet uit: daarin gaan we misschien te ver.” 

Ook ‘de verengelsing’ wordt gehekeld, merkte het SCP dat bij dit onderzoek de Nederlanders indeelt in twee nieuwe oriëntatietypen als het over de nationale identiteit gaat: de ‘symbool-Nederlanders’, die erg hechten aan tradities en oude gebruiken, daarnaast de Nederlanders die vooral de burgerlijke vrijheden (demonstratierecht en godsdienstvrijheid) waarderen.  

Maar Putters benadrukt dat de grootste groep, zo’n 80 procent van de Nederlanders, niet exclusief tot een van die kampen behoort: ,,De massa is niet in één hokje te plaatsen.” Het SCP zou dit indentiteitsonderzoek liefst vaker uitvoeren. ,,Ons onderzoek is ook een agenda voor de politiek. Zo brengen we de stem van de Nederlander zelf in het debat.” 

  1. Woning Ed Nijpels leeggeroofd tijdens vakantie: ‘Zo veel emotionele waarde bij verdwenen spullen’

    Woning Ed Nijpels leegge­roofd tijdens vakantie: ‘Zo veel emotionele waarde bij verdwenen spullen’

    Oud-politicus Ed Nijpels (69) is afgelopen weekend tijdens zijn vakantie in Italië opgeschrikt door tientallen appjes en belletjes. In zijn huis aan een gracht in Amsterdam bleek ingebroken. En goed ook. Tientallen spullen zijn weg, waaronder veel afscheidscadeaus en herinneringen uit zijn tijd als burgemeester van Breda en commissaris van de koningin in Friesland. ,,Ik hoop dat ze het troep vinden en het ergens weer opduikt.”