Volledig scherm
Paul van Dijk voor zijn woning in de Ruiterstraat in Zaltbommel. © Marc Bolsius

#Doeslief tegen de buren? In de Ruiterstraat in Zaltbommel lukt dat prima, dankzij een website

ZALTBOMMEL - De Ruiterstraat, zomaar een stadse weg in het centrum van Zaltbommel. Maar wel met een eigen website, over de bewoners, hun huizen, de mores van de straat. Die site brengt de mensen dichter bij elkaar. ‘Niemand wordt hier genegeerd’.

We parkeren halverwege de Ruiterstraat in Zaltbommel. Even opletten, de voet niet te lang op het gaspedaal want dan rijd je de kleine straat zo weer uit. 29 huisnummers slechts, 29 gevels waarachter mensen wonen die trots zijn op hun straat, die zich verbonden voelen met elkaar. #Doeslief, vraagt SIRE ons in haar campagne. Nou, hier gebeurt het, lief doen tegen de buren. Meer dan ooit, sinds de straat zes jaar geleden een eigen website kreeg. 
Wát in vredesnaam heeft die site ermee te maken?

Biddende zusters  Franciscanessen

Initiatiefnemer Paul van Dijk (72), gepensioneerd huisarts, gaat er eens voor zitten. In zijn statige huis op nummer 10 waar hij dertig jaar praktijk hield. Het ademt nog de sfeer van het nonnenklooster dat hier ooit zat, van twaalf zusters Franciscanessen die er tot God baden. Ons gesprek heeft plaats in een van de grote kamers, volgestouwd met boeken. Echtgenote Hanneke serveert koffie met peperkoek. In de grote achtertuin scharrelen en snateren een paar kersverse eendenkuikens.

Enfin, hier ontstond dus het idee om de straat een eigen site te geven. Van Dijk: ,,Daar lezen we over elkaar, onze huizen, over verval en opbouw van al die stenen. Over familiegebeurtenissen, nieuwe en vroegere bewoners, zomerborrels en de Sint-Maartenviering in de late herfst. Dat schept een band.”

Digitaal achter voordeuren kijken 

Want hoe kun je straatgenoten nou negeren als je digitaal achter hun voordeuren hebt gekeken? Als je op de hoogte bent van elkaars wel en wee, als die mensen een gezicht hebben en niet meer alleen een huisnummer? Van Dijk: ,,Gekend worden betekent gezien worden. Dat is toch wat we allemaal willen? De site zorgt voor saamhorigheidsgevoel, de bewoners nemen verantwoordelijkheid voor elkaar, leven met elkaar mee.”

Dus wordt er gezamenlijk een herdenkingsboom geplant in de tuin van die overleden buurman. En worden zieken geholpen door een maaltijd voor ze te koken, boodschappen te halen of het onkruid te wieden. En ach ja, er was die buur die een betonnen stoepje voor zijn deur wilde storten. Van Dijk: ,,Maar hij zag zelf ook wel: een paar fijne tegels passen hier toch beter. Zo blijft de buurt ook mooi.”

Quote

,,Maar een huis staat niet op zichzelf, het is verbonden met de hele straat, met al die mensen van toen, met alle voetafdruk­ken die zij achterlieten.”

Paul van Dijk

En daarom gunt hij elke straat zo’n eigen site. Al beseft hij dat het in grote straten lastiger is het overzichtelijk te houden. Voor Van Dijk begon het toen hij na zijn pensioen startte met een studie Cultuurwetenschappen. Hierdoor geïnspireerd besloot hij zijn eigen optrekje onder de loep te nemen. ,,Maar een huis staat niet op zichzelf, het is verbonden met de hele straat, met al die mensen van toen, met alle voetafdrukken die zij achterlieten.” Van Dijk volgde hun spoor, anderhalve eeuw de geschiedenis in.

Daarvoor hield hij 140 interviews met álle huidige bewoners en veel voorgangers. De dokter tekende hun persoonlijke verhalen op, of liet ze door nazaten vertellen. En alle materiaal dat hij verzamelde zette hij op de site.

Grote gebeurtenissen en huis-tuin-en-keuken-dingen

Van Dijk: ,,Door die gesprekken ontstond een prachtig tijdsbeeld van al die jaren; grote gebeurtenissen en huis-tuin-en-keuken-dingen, alles wat voorbij ging en wat ervoor in de plaats kwam, kostbaar fotomateriaal dat ik soms letterlijk redde van de vuilnisbelt. Ik wilde zoveel mogelijk (oud)-bewoners spreken. Dus begon ik met de mensen die het dichtst bij de dood stonden.”

Ze wilden allemaal graag praten over hun stokoude Ruiterstraat, hij lag er al voor het jaar duizend. Tijdens de brand van 1524 likten verwoestende vlammen aan vrijwel alle Bommelse huizen. Hout met lemen wanden, het brak als luciferhoutjes in de vuurzee. Uit de as verrezen huizen van steen. Ook in de Ruiterstraat, die eruit ziet als een doodgewone straat, maar dat in geen enkel opzicht is. Toen niet en nu niet.

De welgestelden tegenover de mensen die geen nagel hadden om hun kont te krabben

Neem alleen al die rijke en die arme kant, respectievelijk de even en de oneven nummers. Aan weerszijden van de straatklinkers kon het contrast niet groter zijn. Zeker niet in de vooroorlogse jaren. Aan de ene kant de welgestelden, degenen met alle macht: 24 burgemeesters vonden in de loop der jaren hier hun thuis, net als juristen, fabrieksdirecteuren, kunstenaars. En daar tegenover de mensen die geen nagel hadden om hun kont te krabben. 

Aan de ene kant grote tuinen achter de huizen, aan de andere kant hooguit een klein binnenplaatsje. Een halve eeuw geleden bestond de oneven kant vooral uit een rij onbewoonbaar verklaarde bouwvallen. Rijk en arm, letterlijk én figuurlijk recht tegenover elkaar.

Quote

Onze Hongaarse buurman ligt ’s middags meestal op bed. Lui? Welnee! Dankzij de site weten wij dat hij ’s nachts om een uur of drie al naar zijn werk moet. Mag ie dan midden op de dag een tukje doen?

Paul van Dijk

Maar tegenwoordig máken juist die twee kanten samen de straat. De bewoners mixen ineens veel soepeler, komen bij elkaar over de vloer. Dat leidt tot meer begrip. Voor dat Hongaarse stel bijvoorbeeld, de enige mensen hier met een allochtone achtergrond. Zij spreekt nauwelijks Nederlands, hij een heel klein beetje. Midden in de nacht ronkt hij met zijn auto de stille straat uit. En ’s middags ligt ie meestal op bed. 

Van Dijk: ,,Dan kun je gauw praatjes krijgen: zie je wel, lui! Maar dankzij de site weten wij dat de man bij een slachter werkt in Bergen op Zoom. Dat hij daar ’s nachts om een uur of drie al naar toe moet. Mag ie dan midden op de dag een tukje doen?”

Zo'n site lééft en iedereen kan er aan meeschrijven

Van Dijk schreef elf boeken, vooral over de gezondheidszorg. En hij had 25 jaar een dokterscolumn in het Brabants Dagblad. Dus, waarom dit keer geen papier? ,,Omdat een boek statisch is. Als het gedrukt is, kun je er niks meer aan veranderen. Maar zo’n site lééft, er komt alsmaar meer bij. En bovendien kan iedereen in de straat meeschrijven.”

Wacht ... hij haalt twee dikke pillen voor de dag: ‘Het geheugen van een straat’ in Breda van Wim Huppertz en ‘De lange Voorhout in Den Haag’ waarin Thera Wijsenbeek-Olthuis diverse panden beschrijft. ,,Prachtig, werkelijk waar. Maar nogal historisch verantwoord en feitelijk. Terwijl het mij veel meer om de mensen gaat.” En zo’n boek is nog duur ook. ,,Kost al gauw tachtig euro.”

De VVV heeft tijdens rondleidingen ineens veel meer over de Ruiterstraat te vertellen

Da’s andere koek dan lekker gratis rondstruinen op die Bommelse site. Ook zo handig voor de gemeente, die kan hier de staat van onderhoud van bijvoorbeeld alle daken bijhouden. En de VVV heeft tijdens rondleidingen ineens veel meer over de Ruiterstraat te vertellen.

Volledig scherm
Paul van Dijk © copyright Marc Bolsius

Maar er zijn ook nadelen. Want dat Jan en Alleman op die site kan, botst dat niet met de privacywetgeving? Je mag tegenwoordig nog geen klassenfoto maken zonder toestemming van álle ouders. ,,Klopt, kan lastig zijn. Op de site staan heel gedetailleerde dingen, of mensen een hond hebben, wie hun kinderen zijn, dat ze hun huis verbouwen. Al die dingen poppen ook op wanneer je op hun namen googelt. Die koppeling laten we dus los, we passen het zo aan dat je alleen nog op onze site terecht komt als je er gericht naar zoekt.”

Er was een moeder die vroeg om wat dingen over haar zoon van de site te schrappen. ,,Hij heeft een functie in het strafrecht. Niet handig als iedereen in zijn babyfoto’s kan neuzen of lezen waar hij op school zat en wie zijn vriendjes waren. Het zou hem kwetsbaar kunnen maken. Het ging er dus af. De site is van álle straatbewoners, hun wil is wet.”

 Toen arme en rijke kindjes elkaar nog 
 moesten negeren in de Ruiterstraat 

Paul van Dijk beschrijft op de site honderd jaar kinderen in de Ruiterstraat, drie generaties van 1920 tot 1995. Wat speelden ze heerlijk buiten voor hun huizen. Maar zeker in de vooroorlogse jaren wel alleen met kinderen van de eigen klasse. Katholieke kleintjes dus niet met protestantse, arme niet met rijke. 

Vooral dat laatste moet toch raar zijn geweest in een straat waar aan de ene kant de rijksten en machtigsten van de stad woonden en daartegenover de arme sloebers. De arme kindjes moesten door de rijke worden genegeerd terwijl ze zakdoekje aan het leggen waren of gingen hoepelen met de velg van een fietswiel. 

Dochter van de directeur van een steenfabriek speelde niet met de dochter van een landarbeider  

De vader van Lous van Hoogstraten van nummer 14 was burgemeester. Zij was bevriend met Loes van Lookeren Campagne, dochter van de directeur van een steenfabriek, die zijn woonhuis had op nummer 10 en een koetshuis op nummer 8.  

De toneelclub was niet weggelegd voor meisjes als Bets de Koning

De dames hadden een toneelclub, je kon alleen lid worden als je tot een gegoede familie behoorde.  Dat was dus niet weggelegd voor meisjes als Bets de Koning. Zij woonde met haar gereformeerde ouders en zus Annie aan de arme kant van de straat, op nummer 3-5 (een woonhuis met aangebouwde schuur annex winkelruimte). Haar vader was landarbeider. Aan huis verkocht hij ingemaakte snijbonen, andijvie, zuurkool. En zoete en zure appels. 

Bets had naar de hbs gekund, vertelde ze Paul van Dijk vier jaar voor haar dood in 2016, maar dat wilde ze niet. ,,Ik was van té gewone komaf, dan ging je niet studeren. Zo was dat nou eenmaal.” 

Quote

De rijke kinderen waren gewend aan meerdere dienstbo­des. Die sliepen in huis op een zolderka­mer­tje. Aan de overkant, bij de arme kindjes, woonden ook kostgan­gers. Die hadden de beste kamers van het huis.

Ontleend aan de site van de Ruiterstraat

De rijke kinderen waren gewend aan meerdere dienstbodes. Die sliepen in huis op een zolderkamertje. Aan de overkant woonden ook kostgangers. Maar daar hadden die vaak de beste kamers van het huis. Tja, hun kostgeld was in deze gezinnen keihard nodig om rond te kunnen komen. 

‘Laten we wel wezen, ook tegenwoordig leven mensen nog vooral in hun eigen kringen’ 

Die scheiding van klassen, rijk en arm, het is in de Ruiterstraat definitief doorbroken. Ja, dank je de koekoek, inmiddels overal toch wel? Paul van Dijk: ,,Nou, laten we wel wezen, ook tegenwoordig leven mensen nog vooral in hun eigen kringen en komt de fabrieksdirecteur niet makkelijk bij de fabrieksarbeider over de vloer. Maar hier gebeurt dat, mede dankzij de site, toch steeds vaker.”

Volledig scherm
Een stukje van de Ruiterstraat in Zaltbommel. © Marc Bolsius