Volledig scherm
Ferd Grapperhaus minister van Justitie en Veiligheid over ondermijning: ‘Over dit probleem praten wij nog jaren.’ © Frank Jansen

Minister Grapperhaus over aanpak drugscriminelen: ‘Stop met pillen slikken op festivals’

Dat de aanpak van de ondermijnende criminaliteit faalt, daar is minister Ferd Grapperhaus het absoluut mee oneens. Maar dat we een probleem hebben, erkent hij volmondig. ,,Daarom blijf ik de knip trekken”, belooft hij in een gesprek met de Brabantse onderzoeksredactie. De minister kijkt daarvoor met name naar handhaving op festivals. ,,Met een pilletje kom je straks zo’n festivalterrein niet meer op.”

Anderhalf jaar na zijn aantreden weet de minister van Justitie en Veiligheid prima hoe de vlag erbij hangt in ondermijningsland. ,,Ik geloof in de manier waarop we het aanpakken, maar ik zit hier niet met de pretentie dat de aanpak nu al zo geweldig geslaagd is. Het is niet zo dat ik naar huis rijd en denk: ‘Zo dat heb ik vandaag eens mooi geregeld, we zijn er’. Nee, over dit probleem praten wij nog jaren.”

De kamer van Ferd Grapperhaus (59) in de toren van zijn ministerie staat vol Kuifje-parafernalia: een bijna manshoge replica van de rood-geblokte raket naar de maan staat op het tapijt, op zijn bureau kruipt Kuifje uit een Chinese vaas en aan de muur hangt een kalender met professor Zonnebloem. Maar de detectives Jansen & Janssen zijn nergens te bekennen. ,,Ze hangen aan mijn sleutelbos”, verklapt de minister.

Kuifje is een inspiratiebron voor Grapperhaus. Ook al omdat de fameuze stripheld zijn avonturen altijd tot een goed einde brengt. In de echte wereld is de minister zelf ook aan zo’n missie bezig. Hij wil Nederland afhelpen van zijn bedenkelijke reputatie als Europese vrijmarkt voor drugsproducenten en -handelaren. Een huzarenstukje Kuifje waardig.

De Brabantse onderzoeksredactie concludeerde uit ruim honderd gesprekken met betrokkenen uit alle lagen van de criminaliteitsbestrijding dat het zover voorlopig nog niet is. Sterker, de aanpak schiet schromelijk tekort. De achterstand op de zich razendsnel ontwikkelende internationale onderwereld groeit nog steeds. Openlijk klagen Brabantse bestuurders dat de minister te weinig geld en middelen beschikbaar stelt voor politie en justitie.

Quote

De achter­stand op de zich razendsnel ontwikke­len­de internatio­na­le onderwe­reld groeit nog steeds

Grapperhaus reageert stellig: ,,We boeken wél successen. We hebben criminele motorbendes verboden, we rollen tientallen drugslabs op en banken werken goed mee aan de aanpak van witwassen.” Maar de criminelen die bij die drugslabs vanuit het zonnige buitenland veilig aan de touwtjes trekken en het grote geld verdienen? Die zijn toch niet binnen bereik? ,,We moeten nog stappen zetten om bij de echt grote bedragen te komen”, beaamt de bewindsman. Toch is hij optimistischer dan veel politici, bestuurders en opsporingsambtenaren die waarschuwen dat Nederland het zo niet redt. ,,Ik heb echt het idee dat we een flinke stap hebben gezet. De intensieve en integrale aanpak in het zuiden staat bijvoorbeeld flink overeind. Wat ze daar doen is een voorbeeld van innovatie voor heel Nederland. Ik zeg het nog maar eens: we hebben wel een probleem, maar zijn geen narcostaat.”

Tekst gaat verder onder de podcast

Hoe is de Brabantse onderwereld verweven met de bovenwereld? Luister naar onze podcast, waarin we een ronde maken langs ogenschijnlijk normale plaatsen, waar men druk bezig is met (de strijd tegen) ondermijnende criminaliteit. De podcast is ook te beluisteren via AppleGoogle of Spotify.

Quote

Ik zeg het nog maar eens: we hebben wel een probleem, maar zijn geen narcostaat

Ferd Grapperhaus, Minister van Justitie en Veiligheid

De knip trekken

Zelf zit hij ook niet stil, benadrukt Grapperhaus. Hij heeft gebroken met een jarenlange traditie van beknibbelen op politie en justitie. ,,Ik trek de knip en wil dat blijven doen. We hebben bij de politie de koers gekeerd met een forse, structurele investering en er komt meer geld voor het OM en de rechtbanken. We laten onze partners nu niet in de steek, zeker niet in Brabant en Limburg.”

Zo trok het kabinet eenmalig 100 miljoen uit voor een anti-ondermijningsfonds en 40 miljoen voor het afpakken van crimineel geld en de opsporing van cybercrime. Internationaal investeert Grapperhaus in samenwerking met vooral België en Duitsland en in Spanje en de VS komen nieuwe contactpersonen van justitie.

Behalve met geld en personeel schiet het kabinet te hulp met nieuwe wetgeving, zoals een aanscherping van de Wet Bibob waarmee gemeenten bij vergunningverlening informatie over personen beter kunnen uitwisselen. Met een aanpassing van de Wet voorkoming misbruik chemicaliën wil het kabinet nieuwe designerdrugs en drugsgrondstoffen sneller kunnen verbieden. De kosten van het opruimen van drugslabs en hennepkwekerijen worden straks direct verhaald op daders. Door een wetswijziging kan de strafrechter die kosten als sanctie gaan opleggen. Verder maakt Grapperhaus met zijn collega Hoekstra van Financiën een actieplan tegen witwassen. ,,Foute belastingadviseurs, accountants, notarissen, trustkantoren maar ook foute autoverhuurbedrijven moeten we aanpakken en kaalplukken. Als dat verwatert, krijg je de maatschappij niet mee bij de bestrijding ervan. Dat is ondermijning.” Om het witwassen aan te pakken komt vanaf 2021 structureel 29 miljoen euro beschikbaar.

Privacyregels

De minister werkt ook aan een wet die het betrokken diensten mogelijk maakt onderling informatie te delen waar dat volgens de huidige privacyregels niet mag. De bewindsman - zelf advocaat - zucht. ,,Daar zijn we bijna een jaar over in goed gesprek geweest met de Autoriteit Persoonsgegevens.” Hij zegt het niet met zoveel woorden, maar sleutelen aan de privacyregels is wat hem betreft geen eeuwig verboden terrein. ,,Soms kun je een andere afweging maken, in het geval van zware criminaliteit. Je moet als maatschappij wel heel erg oppassen dat privacy niet een onaangename bunker wordt voor misdadige types. Je moet je steeds afvragen: waar dient die opgeëiste bescherming toe?”

Het aanspreken van de burger op zijn verantwoordelijkheid is een andere poot waarop de ondermijningsaanpak steunt. Grapperhaus doelt dan vooral op het wijd verbreide drugsgebruik. Is legaliseren dan geen optie? Onder anderen emeritus hoogleraar Cyrille Fijnaut pleitte onlangs voor onderzoek daarnaar, want zo maak je het verdienmodel van drugscriminelen kapot.

De minister maakt er niet bepaald een geheim van hoe hij daarover denkt. Hij leunt iets achterover in zijn stoel, trekt z’n roze stropdas recht en zegt ferm: ,,Niet in mijn tijd! Als je nu moedeloos wordt en alles legaliseert, word je het putje van de wereld. Dan vrees ik dat, over niet al te lange tijd, niet deze brave meneer meer op mijn plek zit, maar een kerel met een grote zonnebril die journalisten met vervelende vragen zo het gebouw uitgooit”, zegt hij, wijzend naar het open raam.

Hardliner

Quote

Dat massale pillen slikken op festivals geeft een verkeerd signaal af, dat moet stoppen

Ferd Grapperhaus, Minister van Justitie en Veiligheid

Grapperhaus citeert zelf hoogleraar Pieter Tops: ,,Die zegt: ‘Drugs legaliseren? We hebben al genoeg problemen met alcohol’.” De bewindsman wil het drugsgebruik juist maatschappelijk ter discussie stellen en harder aanpakken, te beginnen op festivals. ,,Dat massale pillen slikken op festivals geeft een verkeerd signaal af, dat moet stoppen. Je moet het drugsgebruik van yogasnuivers aan de kaak durven stellen. Als het mensen lukt om vegetarisch te eten, dan kunnen we toch ook met z’n allen stoppen met pillen? Ik drink nu alcoholvrij bier, dat had ik tien jaar geleden ook niet gedacht.” Grapperhaus is een hardliner als het om drugsconsumptie gaat, maar van een jacht op gebruikers wil hij niets weten. ,,Ik ga niet op een scootertje met de politie achter gebruikers aan. Maar met een pilletje kom je zo’n festivalterrein straks niet meer op. We moeten vooral de handelaren en drugsdealers harder aanpakken.”

Behalve voor zulke maatschappelijke struikelblokken staat Grapperhaus op zijn missie ook voor economische hindernissen. In het gevecht tegen de explosief toegenomen cocaïnesmokkel schreeuwen opsporingsdiensten om strengere controles, vooral in de zeehavens en op Schiphol. Dat is een groot dilemma, want het fors opschroeven van controles kost bedrijven tijd en geld. Daardoor keldert hun winstgevendheid, wat weer slecht is voor de concurrentiepositie van handelsland Nederland.

Drugs bestrijden betekent altijd snijden in eigen vlees. ,,Natuurlijk kan ik een heel plan ontwikkelen om alle containers te controleren. Maar als ik daarmee enthousiast naar werkgeversorganisatie VNO-NCW loop en zeg ‘Heren, moet u nu eens luisteren wat voor idee ik heb’, nou, dan mag ik m’n koffie niet eens meer opdrinken.”

Daarom denkt Grapperhaus aan slimme, technische oplossingen die geen files veroorzaken op de Noordzee. ,,Kijk bijvoorbeeld eens naar de Maasvlakte. Heb je die moderne ladingscanners van de douane daar wel eens gezien?”

De grote vraag is of het hele pakket van nieuwe wetten en technologie, extra investeringen en de nieuwe ‘Brabantse’ aanpak echt gaat werken en zo ja, hoe snel. De bewindsman begrijpt het ongeduld. ,,Bestuurders vragen me dan na een maand: ‘Ferd, waar blijven die extra agenten nou? We zien ze niet’. Maar zo werkt het niet. Geef me de tijd. Volgend jaar evalueren we de investeringen en inspanningen die we nu doen, daar mogen jullie ons op afrekenen.”

Lees verder onder de foto.

Volledig scherm
Politiechefs Hanneke Ekelmans en Wilbert Paulissen © Pix4Profs/ Ramon Mangold

Politiechefs: ‘Wel resultaat maar te weinig effect’
In het hoofd kruipen van een crimineel. Kunnen voorspellen wat de volgende criminele stap is en daar op inspelen. Als dat lukt, kan de achterstand op de criminelen beter worden ingelopen. Daar is Hanneke Ekelmans, baas van de politie Zeeland-West-Brabant, van overtuigd.

Niet dat er nu niets lukt. De gezamenlijke aanpak tegen de ondermijnende drugscriminaliteit boekt wel degelijk resultaat, betogen Ekelmans en Wilbert Paulissen, haar evenknie in Oost-Brabant. De autoverhuurbedrijven zijn opgeschoond, growshops gesloten, motorclubs uit het straatbeeld verdwenen, criminele kopstukken Corin Denis en Klaas Otto zitten achter slot en grendel en ondermijnende criminaliteit wordt gezien als serieus maatschappelijk probleem.

Toch blijft het gewenste effect, de criminaliteit de kop indrukken, daarbij achter. ,,De Brabantse drugsindustrie groeit nog steeds. We moeten reëel zijn, het gat blijft te groot”, erkent Paulissen. Het doel van de gezamenlijke aanpak is nog niet helder gedefinieerd. Ekelmans: ,,Welke effecten wil je als overheid bereiken, welke inspanning lever je daarin als politie? Als je mij deze vragen volgend jaar weer stelt, moet dat antwoord er zeker zijn.”

Criminelen weten zich moeiteloos aan te passen aan veranderende omstandigheden. Politie en justitie hebben daar moeite mee. ,,Ons voorspellend vermogen op de verdienmodellen van criminelen moet groeien”, zegt Ekelmans. Ze verduidelijkt haar punt met een fictief voorbeeld: ,,Als we aan zien komen dat Brexit het vissers onmogelijk maakt een goede boterham te verdienen, dan zijn ze wellicht vatbaarder voor criminele activiteiten. Gaan we dan eerst op allerlei niveaus overleggen wat ons te doen staat, of gaan we de vissers tijdig weerbaar maken?”

En zo liggen er meer uitdagingen. Het grote geld is vooralsnog onbereikbaar. De jarenlange jacht op criminele samenwerkingsverbanden heeft volgens Paulissen niet het gewenste effect gehad. ,,Mondiaal wordt slechts twee procent van het criminele geld afgepakt. Een bedrijfsrisico waar iedereen voor tekent”, concludeert hij nuchter. ,,Daar is zeker winst te halen.”

Net als minister Grapperhaus benadrukt Ekelmans dat maatregelen om de illegale economie te bestrijden zeker ook de legale economie zullen schaden. En dat ligt gevoelig. ,,Als we alle containers in de haven controleren heeft dat verregaande gevolgen voor bijvoorbeeld de transportsector”, erkent Ekelmans. ,,We kijken graag naar wat het brengt en niet naar wat het kost. Het is een ingewikkeld vraagstuk waar ik koppijn van krijg.”

Veel winst is volgens de politiebazen nog te halen uit het weerbaarder maken van de maatschappij. De acceptatie van drugsgebruik ervaren ze als een groot probleem. Paulissen: ,,Als we drugsgebruik niet erg vinden, is het moeilijk de effecten van de productie en handel te bestrijden.”

De strijd tegen de georganiseerde drugscriminaliteit is er een die op meerdere fronten gevoerd moet worden. ,,De politie en overheid redden het niet alleen, de maatschappij zal ook mee moeten”, zegt Paulissen. De gezamenlijke aanpak is wat de politie betreft de juiste weg, al is deze nog verre van geplaveid.

  1. Een dag op zoek naar de Brabantse Big Five: hier móét de kudde zijn
    PREMIUM
    12 uur met...

    Een dag op zoek naar de Brabantse Big Five: hier móét de kudde zijn

    DEN BOSCH - Hoe is dat nou, huisarts zijn, of brandweerman, directeur van een betaaldvoetbalclub? Onze verslaggevers spelen een dagje voor schaduw, kijken een (lange) dienst lang over schouders mee, helpen hier en daar een handje. Om de ziel van het beroep in woorden te vangen. Vandaag: met ecoloog Leo Linnartz op educatieve safari door de Brabantse natuur op zoek naar de Big Five (of Four?) van Brabant.