Volledig scherm
Jongerencoach Kevin de Goeijer begeleidt de sportactiviteiten. Niet alleen maar voor de leuk. Het gaat om het doel dat erachter zit. ‘Iets doen bijvoorbeeld dat je eigenlijk niet durft’. © Thomas Segers

Negen uur meelopen in de jeugdkliniek: bullshit doorprikken in de verslaafdenzorg

HILVARENBEEK - 08.05 uur. Vrolijk fluiten vogeltjes op het terrein van Yes We Can Clinics in Hilvarenbeek. Statige witte gebouwen omgeven door uitgestrekt groen. Maar hé, geen tijd om te lummelen, strak programma vandaag. Snel een kop koffie en dan de tas in een kast proppen. Alleen de telefoon mag mee naar binnen, maar wel graag uit het zicht houden. Geen buitenwereld hier, niks wat afleidt.

8.40 uur. Psychologen, orthopedagogen, jongerencoaches en ervaringsdeskundigen die zelf ooit verslaafd waren beginnen de dag met een gezamenlijke bespreking van een aantal jongeren. Zijn er bijzonderheden? Ja, een meisje heeft om een scheermes gevraagd. Nee, ze zei er niet bij dat ze het wilde hebben om zichzelf ermee te snijden, natuurlijk niet, maar de kans dat ze dat gaat doen is heel groot. Dus: niet geven. Om haar benen te fatsoeneren heeft ze een elektrisch scheerapparaat bij zich.

Na het overleg blijft ervaringsdeskundige Soraya Zwemstra (29) met acht collega’s zitten om nog wat dieper te graven in enkele situaties. En om te delen hoe het met henzelf gaat. ,,We letten op elkaar”, zegt Soraya. ,,Om anderen te kunnen helpen moet je zelf goed in je vel zitten.”

Zomerserie
Hoe is dat nou, huisarts zijn of brandweerman, directeur van een betaaldvoetbalclub? Verslaggevers van het Brabants Dagblad spelen een dagje voor schaduw, kijken een (lange) dienst over schouders mee, helpen hier en daar een handje. Om de ziel van het beroep in woorden te vangen. Vandaag: meelopen met hulpverleners van jonge verslaafden.

9.30 uur. Soraya start een groepssessie met 13 jongeren, hier fellows genoemd. Het is de bedoeling dat ze open en eerlijk hun pijn en verdriet delen, dat ze erkennen dat ze een verslaving hebben, gedragsproblemen of allebei. Dat ze elkaar dat vertrouwen geven. Daar gaan ze samen aan werken. Ze geven elkaar kritiek waar nodig en dragen punten ter verbetering aan, stellen doelen voor elkaar.

Zo is er die jongen die een enorme leegte voelt, diep van binnen, en dat gaat maar niet weg. Zijn oplossing? De dood. ,,Lekker makkelijk”, sneert Soraya. ,,Denk je niet dat er ook een andere uitweg is?”,,Zeker”, beaamt hij al te haastig. 

‘Het wordt tijd dat jij eens écht gaat praten’ 

Soraya kijkt bedenkelijk: dit is wat hij denkt dat zij wil horen, niet wat hij bedoelt. Dat zien de anderen ook. Een van hen, zijn therapie zit er bijna op, houdt zijn mede-fellow voor: ,,Jij zit hier je tijd uit en neemt straks je problemen gewoon weer mee naar buiten. Het wordt tijd dat jij eens écht gaat praten.”

11.05 uur. Tijd voor koffie en een babbeltje met Soraya. Ze werkt hier nu drie jaar, heeft de opleiding sociaal pedagogische hulpverlening afgerond en ze was van haar 12de tot haar 20ste zelf verslaafd. Aan alcohol, blowen, aan van alles en nog wat. ,,Er liepen dingen niet goed in mijn leven, de pijn die ik daarover voelde wilde ik dempen.” 

Ze kent alle smoezen, ze trapt er niet in

Ze is nu negen jaar clean, nooit een terugval gehad. Dat ze weet waarover ze praat, dat ze tegenover de jongeren open is over haar verleden, helpt in haar werk. Dat ze de smoezen kent, de bullshit, dat blijven hangen in die comfortabele slachtofferrol, ze trapt er niet in. ,,Want zelf heb ik ook heel lang de schuld voor mijn verslaving bij iedereen neergelegd behalve bij mezelf. Schiet echt niet op.”

11.45 uur. We gaan terug naar de groep. Een van de jongeren leest vandaag zijn levensverhaal voor. Hij sterft van de zenuwen. De vellen papier wapperen in zijn trillende handen, zijn rechterbeen verdomt het om stil te blijven staan, hoe hard hij zijn grijze gympen ook op elkaar klemt. Hij dreunt een riedel op, dat hij zich zijn leven lang afgewezen voelt, niet gehoord, dat hij niks goed kan doen. Het dreef hem, zegt hij, naar foute vrienden, regelrecht het verkeerde pad op.

Botweg afgekapt 

,,Hoeveel tekst heb jij nog?” De vraag van Soraya knalt door de ruimte. ,,Je valt in herhaling, je moet echt afronden nu.” De verslaggeefster schrikt. Want daar zit die knul te vertellen hoe genegeerd hij zich voelt, en dan wordt hij botweg afgekapt.
Hij ondergaat het lijdzaam, vat twee en een half kantje samen: dat hij zich schaamt voor wat hij heeft gedaan: gamen, gokken, liegen, stelen. Dat hij ‘alles is verloren en onwijs veel kapot heeft gemaakt’. 

Volledig scherm
Ervaringsdeskundige Soraya Zwemstra in gesprek met een cliënte. © Arno Heesakkers/BD
Quote

Eerst was ik blij met je eerlijk­heid. Dit is er dus gebeurd, dacht ik, dit is wie jij bent. Maar vervolgens valt vooral op hoezeer je anderen de schuld geeft.

Soraya Zwemstra, Ervaringsdeskundige

Zo, dat is het dan. Soraya spaart hem niet. ,,Eerst was ik blij met je eerlijkheid. Dit is er dus gebeurd, dacht ik, dit is wie jij bent. Maar vervolgens valt vooral op hoezeer je anderen de schuld geeft, wrok koestert, hoe snel je je aangevallen voelt en dat je maar niet zelf de verantwoordelijkheid wilt nemen voor je leven. Jongen, jij hebt een groot probleem.” En daar laat ze het bij. Voor nu.

‘Moest dat nou zo hard  daarnet?‘

12.30 uur. Lunchtijd. Ik voel me ongemakkelijk, treuzel wat en stel dan toch de vraag aan Soraya. Of dat zo hard moest daarnet? Ik had medelijden met het joch. ,,Ja, maar dat helpt hem niet”, legt ze uit. ,,Ik wilde hem raken, daar waar het pijn doet, hem uit de tent lokken. Hij heeft verschrikkelijke dingen meegemaakt, werkelijk, maar daar valt niks meer aan te doen. Hij moet beseffen dat hij zijn leven kan veranderen als hij leert voor zichzelf op te komen, hij hoeft niet steeds over dezelfde hobbels te struikelen. Hij had bijvoorbeeld tegen mij kunnen zeggen: ‘Ik vertel mijn verhaal, maar als jij het niet wilt horen dan stop ik er toch mee’. Geen lauw ‘oké, je hebt gelijk’, terwijl hij daar geen pest van meent.”

14.00 uur. Tijd voor de (sport)activiteiten. Coach Kevin de Goeijer loopt het bos in, een tiental jongeren in zijn kielzog. Kevin wilde sportleraar worden en vond hier zeven jaar geleden een bonus. ,,Dat ik met de sport kan bijdragen aan het herstel van deze jongeren. We zijn een beetje als een broer of zus voor de fellows.”

Tuigje om en helm op de bol

En dat sporten is niet puur voor de leuk. ,,Het gaat om het doel dat erachter zit.” En dat is? ,,Iets doen bijvoorbeeld dat je eigenlijk niet durft.” We staan voor een metershoge paal, ernaast bungelt een trapezeplank. Alle jongeren krijgen een tuigje om en een helm op de bol. En nou? 

,,Is het de bedoeling dat jullie op de paal klimmen en met gestrekte armen naar de trapeze springen, vastpakken, loslaten en je dan simpel naar beneden laten zakken”, legt Kevin uit. Noem dat maar simpel ... ,,En jullie moeten elkaar aanmoedigen, sleep elkaar hier doorheen”, roept Kevin.

‘Ik pis in m'n broek’

Wie er als eerste wil? ,,Ik pis in m’n broek”, roept een meisje terwijl een van de jongens met het gemak van een aap naar boven klautert. Daar staat ie te wankelen boven op de paal. ,,Aansporen”, schreeuwt Kevin. ,,Hij kan het wel alleen”, zegt een fellow. ,,Nou”, klinkt het van boven, ,,dat doe ik al mijn hele leven, dus hélp me nou maar.” Het aftellen begint: drie, twee, een … en hij springt.

En nu gaan we het blind proberen, kondigt Kevin aan. Pardon? ,,Ja, naar boven met een blinddoek voor, dan rest niks anders dan vertrouwen op de anderen.” Oh God! Maar ze doen het. Kevin glundert. ,,Grenzen verleggen, angsten overwinnen, loslaten, op elkaar vertrouwen. Als je dat hier fysiek durft, dan kun je het toch ook toepassen op je psychische problemen?”

‘Dag lieverd, hou vol, je kunt het’ 

16.00 uur. We zitten in de spreekkamer van psychologe Kelly Krens. Ze is in gesprek met een meisje, een doodgewone 17-jarige, het donkerblonde haar in een staart, zwart joggingpak, groene sneakers. Flesje water binnen handbereik. Alleen haar ogen die staan wat zorgelijk. Ze leest een brief voor van haar moeder. En voelt daar van alles bij. ,,Schattig dat ze de moeite neemt om me op de hoogte te houden van wat ze allemaal doet”, zegt ze. De uitsmijter: ,,Dag lieverd, hou vol, je kunt het”, doet haar glimlachen.

Er zijn ook dingen die ze lastiger vindt. Daar werkt ze hier ook aan. Dat ze zich niet meer zo uit haar evenwicht laat brengen door anderen, door klasgenoten, door vrienden, door mama, door de psychologe tegenover haar, door niemand niet. En hoe gaat ze dat doen? ,,Door duidelijker nee te zeggen als ik iets niet wil, harder, overtuigender.” En door de angst opzij te zetten dat ze daarmee anderen kwetst, de angst om niet meer lief gevonden te worden.

Quote

Het meisje zou paniekaan­val­len kunnen krijgen. Dan hoef je niet veel te doen, gewoon naast haar bed blijven staan en haar uit haar angst halen.

Kelly Krens, Psychologe

17.00 uur. Het laatste gezamenlijke overleg begint. Zijn er nog bijzonderheden te melden voor de avond en de nacht, als de behandelaars naar huis zijn en hier coaches en verpleegkundigen waken? Jawel, Kelly Krens vraagt aandacht voor een meisje dat paniekaanvallen zou kunnen krijgen. ,,Dan hoef je niet veel te doen, gewoon naast haar bed blijven staan en haar uit haar angst halen terug naar het normale.”

17.30 uur. Het leven buiten de kliniek dringt zich op. Maar in het hoofd tollen nog gedachten rond aan al die hulpverleners die proberen al die gekwetste jongeren weer op de rit te zetten. En dat ene zinnetje uit de mond van een behandelaar: ‘Liefde is het belangrijkste wat wij hier doen’.

Yes We Can Clinics

Yes We Can Clinics behandelt jongeren van 13 tot en met 23 jaar voor verslavingen, psychische en gedragsproblemen. De therapie duurt tien weken, de nazorg ook.

Jaarlijks komen hier 800 jongeren. De meeste zijn op andere plekken in de zorg vastgelopen. Na Yes We Can heeft tweederde geen specialistische zorg meer nodig. Er is ook een verplicht behandelprogramma voor ouders/verzorgers en aandacht voor broers en zussen.

De jeugdkliniek heeft ruim 300 medewerkers; zorgspecialisten werken samen met ervaringsdeskundigen en jongerencoaches. Centraal in de behandeling: warmte en veiligheid en waar nodig confrontatie.

De jongeren hier hebben soortgelijke problemen en een aantal medewerkers kent die uit eigen ervaring. De cliënten werken gezamenlijk aan hun herstel, dat geeft kracht om te veranderen.

Eerder maakte we dit portret: 

Volledig scherm
Psychologe Kelly Krens (lang rood haar) in overleg met collega's. © Arno Heesakkers/BD