Volledig scherm

Majoor Fromm was op zoek naar geallieerden

In april 1945 gold voor de Bommelerwaard een niet-aanvalsverdrag tussen de Duitsers en de geallieerden.

En met de oorlogsbeëindiging in zicht hadden reeds Duitse legereenheden het gebied al verlaten. Ook waren er enkele evacués die in januari onderdak hadden gezocht in Zaltbommel, Gameren en andere dorpen aan de Waalkant, naar hun woningen teruggekeerd.

De mensen leefden tussen hoop en vrees. Zo ook de familie Van Santen die aan de rijksweg (A2) tussen hotel-restaurant NoordZuid, – tegenwoordig Ahlmann – en De Lucht woonde. In het Brabants Dagblad van 26 april 1995 vertelde de inmiddels overleden Piet van Santen een opmerkelijk verhaal. "Op een ochtend, een paar dagen voor de Maasovertocht van de Prinses Irene Brigade naar Hedel, stonden er vlakbij elkaar twee Austers in een weiland tussen de Hedelse eendenkooi en de tegenwoordige A2." Austers waren tweepersoons vliegtuigen, die de geallieerden gebruikten voor verkenningsvluchten ten behoeve van de artillerie. Toen Piet en zijn vader poolshoogte gingen nemen zagen ze dat de toestellen geheel uitgebrand waren, waarschijnlijk in brand gestoken. Of er verband was wist Van Santen niet, maar hij herinnerde zich zeer goed dat er in dezelfde periode twee hoge Duitse officieren bij hem thuis aankwamen. "Ze vroegen naar het front van de Tommies. Die gasten droegen fraaie bruine uniformen. Die hadden wij hier nooit gezien."

Een hard bewijs dat één van hen de 31-jarige majoor Ernst Fromm was, is nooit gevonden. Wel is het zeker dat Ernst Fromm op of nabij 25 april in het Hedelse veld om het leven is gekomen. Hij werd begraven op een Duitse militaire begraafplaats op de Zaltbommelse stadswal, ter hoogte van De Poorterij. De meesten van de 71 Duitse militairen die daar begraven lagen, hadden het leven verloren tijdens de slag om Hedel, die woedde van 22 tot en met 25 april 1945.

Volgens historicus Jan van Alphen, die samen met Jan van Voorthuizen het boek De Bommelerwaard 1939 – 1945 schreef, had de op 15 juli 1914 geboren Ernst Fromm niets met het gevecht om Hedel te maken. Volgens Van Alphen was Fromm, in rang de hoogste stafofficier die tijdens de oorlog in de Bommelerwaard om het leven kwam, om een geheel andere reden in de Bommelerwaard. "Na de Slag om Arnhem in september 1944 stagneerde de geallieerde opmars. De geallieerden lagen ten zuiden van de Maas, de Duitsers ten noorden van de rivier. De Duitse generale staf was gevestigd in Beusichem. Aan het hoofd stond generaal-majoor Alfred Philippi, commandant van de 361ste Volksgrenadiersdivisie. Onder zijn verantwoordelijkheid vielen de Veluwe, het Land van Maas en Waal, de Bommelerwaard en het Land van Heusden en Altena. Zijn 'grote baas' was generaal Blaskowitz. Beiden hadden aan het Oostfront gediend. Hun grote angst was dat zij na de oorlog aan de Russen overgeleverd zouden worden. Om dat te voorkomen heeft Philippi geprobeerd om via de Beusichemse verzetsman Toon Beijnen contacten te leggen met Londen."

Van Alphen, die na de oorlog de kwestie Fromm een aantal malen heeft besproken met de in 1994 overleden Philippi, meent dat majoor Fromm in opdracht van zijn superieuren onderhandelingen met de geallieerden op gang moest brengen over de overgave van het Nederlandse Zuidfront. Met als voorwaarde dat Blaskowitz en Philippi niet in handen van de Russen zouden vallen.

Op verzoek van Beijnen werd Fromm door MI9, de Britse militaire inlichtingendienst die de contacten onderhield met het verzet, gescreend en goed bevonden. De Engelsen stuurden volgens Van Alphen twee Austers de Maas over om Fromm en zijn adjudant op te pikken. Aangezien de komgronden in de winter grotendeels onder water hadden gestaan, was het in april nog zeer drassig. Als gevolg daarvan zakten de vliegtuigjes met hun landingsgestel in de zompige grond. Ze konden onmogelijk opstijgen.

Of dit verhaal klopt, is de vraag. In het register dat het Nederlands Instituut voor Militaire Historie samenstelde van alle militaire vliegtuigen die in Nederland verloren gingen, staat één Auster op 3 april bij de Hedelse eendenkooi, drie weken voor de officiële sterfdatum van Fromm.

Door de aanval van de Irene Brigade op Hedel waren de Duitsers in het rivierengebied in rep en roer. Allerlei eenheden kregen opdracht naar de Bommelerwaard te gaan om de strijd aan te binden. Vlak achter het front waren Duitse politie-eenheden op jacht naar deserteurs, die standrechtelijk werden geëxecuteerd. Het is mogelijk dat Fromm op die manier aan zijn eind is gekomen.

Ronny van Hoften uit Kerkdriel, die onderzoek doet naar het Maasfront, heeft een brief uit 1950 opgedoken met een andere lezing. Een vertegenwoordiger van een levensverzekering in München informeert bij de kerk in Den Bosch naar de laatste rustplaats van Ernst Fromm 'die aan het hoofd van een Aufklärungsstossgruppe' ten noorden van Den Bosch gesneuveld is.

Volledig scherm
Volledig scherm
Het graf van majoor Ernst Fromm op de Duitse militaire begraafplaats bij Ysselstein. foto Ronny van Hoften
  1. FC Den Bosch noemt bericht Mikkers ‘onzinnig’, maar is blij met hart onder de riem

    FC Den Bosch noemt bericht Mikkers ‘onzinnig’, maar is blij met hart onder de riem

    DEN BOSCH - FC Den Bosch is blij met de steun van burgemeester Jack Mikkers voor de tweede wedstrijd tegen Go Ahead Eagles in morgenavond in stadion De Vliert. In het nieuwsbericht op de site van de gemeente heeft Mikkers het ook over vernielingen die zijn aangebracht aan het stadion. ,,Een onzinnig bericht’’, reageert woordvoerder Esther Bal van de club desgevraagd naar de aard van de vernielingen.

In samenwerking met indebuurt Den Bosch