Anthony van Dyck, Zelfportret, ca 1614. Foto Akademie der bildenden Künste, Wenen
Volledig scherm
Anthony van Dyck, Zelfportret, ca 1614. Foto Akademie der bildenden Künste, Wenen © Akademie der bildenden Künste

Vijftig topwerken uit Wenen, te zien in Den Bosch

DEN BOSCH - De kunstacademie in Wenen heeft een uitgelezen collectie grote meesters. Die werd tot voor een halve eeuw terug nog ingezet als studiemateriaal voor studenten. Met kunstacademiestudenten van nu langs werken van toen, vanaf zaterdag te zien in Het Noordbrabants Museum.

Stel je voor, honderden originele kunstwerken van beroemde kunstenaars als Mark Rothko, Willem de Kooning en Georg Baselitz, hangend aan de muren van de kunstacademie St. Joost in Den Bosch. Daarvoor: tientallen kunststudenten die de werken plichtsgetrouw natekenen en -schilderen. ,,Nee, dat is absoluut ondenkbaar”, zegt Femke Koppe (20), studente aan AKV St. Joost in Den Bosch. De uit Waalwijk afkomstige vierdejaars studente illustratie staat voor een achttiende-eeuws schilderij dat studenten toont die aan het werk zijn op de kunstacademie in Wenen. ,,Wat zijn die studenten netjes gekleed”, merkt Lotte Boots (21) op, collega-studente van Koppe in Den Bosch. Les op een kunstacademie van nu is toch wat anders. ,,Het gaat nu om het ontwikkelen van je eigen persoonlijkheid en beroepspraktijk”, zegt Koppe.

Tot in de jaren zeventig van de vorige eeuw ging het nog zo als op het schilderij in de kunstacademie van Wenen. Dankzij onder meer de nalatenschap van de in 1822 overleden graaf Anton Franz de Paula Lamberg-Sprinzenstein, die zijn grote collectie schonk aan de kunstacademie met als voorwaarde dat ook het publiek kon komen kijken.

Zo kwam de kunstacademie van Wenen mede dankzij de graaf aan een uitgelezen collectie met schilderijen en tekeningen van grootheden als Jeroen Bosch, Rembrandt, Tiepolo en Cranach, om er een paar te noemen. De graaf hield vooral van meesters uit de lage landen, Vlaanderen en de Nederlanden. En een fraaie selectie uit die schilderijen is vanaf zaterdag in Het Noordbrabants Museum te zien.

Animatiefilm

De twee studenten verdiepten zich de afgelopen maanden in de geschiedenis van de academie-collectie in Wenen. In opdracht van Het Noordbrabants Museum maakte het duo samen met andere studenten een animatiefilm die op de expositie te zien is. Ze voeren de graaf sprekend op, en een vrouw in een schilderij van Rembrandt schort haar rokken op en stapt pardoes uit de lijst van haar schilderij. De film nodigt bezoekers tevens uit om op zaal te tekenen. De losse, speelse benadering van het duo zorgde ervoor dat het net opgerichte vormgeversbureau van de studenten - Studio Mushroom - zo zijn eerste opdracht kon binnenslepen.

De collectie is buiten Wenen nauwelijks in zijn geheel getoond. In 1947 was een kleine selectie te zien in het Rijksmuseum in Amsterdam, maar nu het monumentale academiegebouw aan de Schillerplatz in Wenen wordt gerenoveerd, was een gerichte greep uit de collectie wel mogelijk. Jammer genoeg, het drieluik Het laatste oordeel van de Bossche Jeroen Bosch is er ook nu niet bij. Het drieluik is fragiel, mag Wenen niet verlaten en schitterde ook op de grote Bosch-expositie in 2016 door afwezigheid. Wel werd het werk recent door het onderzoeksteam van Jeroen Bosch onderzocht en de nieuw aangeknoopte contacten kwamen goed van pas bij het naar Brabant halen van de Oostenrijkse topcollectie.

Femke Koppe en Lotte Boots staan intussen vol raadsels voor een bloemstilleven van Rachel Ruysch. Het in 1703 geschilderde werk met bloemen en pruimen doet hen weinig. ,,Het is knap geschilderd”, vindt Femke. ,,Ik zou het niet kunnen.” Jettie Rozemond van het Bossche museum legt uit dat het bloemenensemble in het echt nooit zo zou kunnen bestaan omdat de bloemen in verschillende periodes bloeien. Een nepboeket dus, het schilderij met onderop de rijpe pruimen die snel zouden gaan rotten, diende om de kijker te herinneren aan het verglijden van de tijd en het vergankelijke leven. Voor Lotte Boots aanleiding om te zeggen dat de oudere schilderijen van toen zich in deze tijd nog maar moeizaam laten lezen omdat we het verhaal erachter niet meer kennen.

Witte pauwen

Ook in de zaal met prachtig levensecht geschilderde jachtstillevens van Melchior D’Hondecoeter en zijn neef Jan Weenix uit de zeventiende eeuw laat dat probleem zich gelden. Midden op het doek van Weenix ligt een dode witte pauw op een soort schavot. Eromheen dode vogels, een omgekomen eend en een afgeschoten haas. Op de achtergrond een kasteeltuin met een vijver en een paar gewone pauwen. Witte pauwen zijn uiterst zeldzaam, een dode witte pauw is zo een teken van pure decadentie. Het zijn schilderijen die dan ook bij de rijke bovenklasse in de kastelen en landhuizen kwamen te hangen.

Op de thematisch ingedeelde expositie vormen de portretten een belangrijk onderdeel. Met Van Dyck, Rembrandt en Fabritius zijn ook hier grote namen vertegenwoordigd. Bij een heel vroeg zelfportret van Anthony van Dyck uit 1614, gemaakt toen hij vijftien jaar was, zucht Femke bewonderend. ,,Portretten maken is zo moeilijk. Iedereen ziet ook meteen of het lijkt of niet.”

Meesterwerken uit Wenen. Het Noordbrabants Museum, Den Bosch van 8 feb. tot 1 juni.

Kunstacademie-studenten Lotte Boots (rechts) en Femke Koppe bij een jachtstilleven van Jan Weenix. Foto Roel van der Aa
Volledig scherm
Kunstacademie-studenten Lotte Boots (rechts) en Femke Koppe bij een jachtstilleven van Jan Weenix. Foto Roel van der Aa © Roel van der Aa

Zorgvuldig samengestelde collectie

‘Meesterwerken uit Wenen’ brengt meer dan vijftig schilderijen en twintig tekeningen bijeen. De werken komen uit de Gemäldegalerie en het Kupferstichkabinett van de Akademie der bildenden Künste uit Wenen. De expositie is mede samengesteld door Geertje Jacobs van Het Noordbrabants Museum en Julia Nauhaus, directeur van de Weense academie. De kunstacademie in Wenen is een van de oudste in Europa.

Aanvankelijk bestond de collectie uit werken van oud-studenten, aangevuld met enkele oude meesters. In 1822 liet de diplomaat graaf Lamberg-Sprinzenstein zijn zorgvuldig samengestelde grote collectie schilderijen en tekeningen na aan de Akademie.

Meesterwerken uit Wenen heeft topstukken in huis als Portretvan een jonge vrouw van Rembrandt, Bacchanaal met de dronken Silenius van Peter Paul Rubens, een vroeg zelfportret van Anthony van Dyck en Heksenwijding van David Teniers.

Christian Kollonitsch,  Graaf Lamberg-Sprinzenstein, 1770. Foto Akademie der bildenden Künste
Volledig scherm
Christian Kollonitsch, Graaf Lamberg-Sprinzenstein, 1770. Foto Akademie der bildenden Künste © Akademie der bildenden Künste
  1. Sint-Jan laat terrassen toe in tuin: ‘Een gebaar naar de ondernemers die het moeilijk hebben’
    PREMIUM

    Sint-Jan laat terrassen toe in tuin: ‘Een gebaar naar de onderne­mers die het moeilijk hebben’

    DEN BOSCH - Horeca-ondernemers uit de directe omgeving van de Sint-Jan mogen de Sint-Janstuin aan de kant van Hinthamerstraat inrichten als terras. ,,Het is bijzonder om deze tuin te mogen gebruiken. Daarom zijn er ook regels vastgesteld voor gebruik. Er wordt gewerkt met reserveringen, de tuin sluit om 23.00 uur en de locatie en haar omgeving worden geëerbiedigd’’, aldus plebaan Vincent Blom.

In samenwerking met indebuurt Den Bosch