Volledig scherm
© anp

Q-koorts: van mysterieuze epidemie in Herpen tot landelijk probleem

DEN BOSCH - Wat begon met mysterieuze griepverschijnselen bij bijna honderd mensen in Herpen in juni 2007, blijkt tien jaar later de doodsoorzaak van minimaal 74 mensen, niet alleen in Brabant: Q-koorts. Vanaf 2007 zijn tussen de 50.000 en 100.000 Nederlanders besmet geraakt met de infectieziekte.

Tussen 2007 en 2011 heerste er een officiële Q-koortsepidemie in Nederland. Die brak uit bij een geitenhouder in Herpen en verspreidde zich over heel het land. De verwoestende omvang van de epidemie is pas de laatste jaren helemaal duidelijk geworden. Werd er eerst gesproken over rond de 25 doden, eind vorig jaar werd bekend dat het er minimaal 74 zijn. Zeker negen mensen stierven aan acute Q-koorts, 65 aan de chronische variant. Dat maakte de uitbraak in Nederland wereldwijd de grootste ooit. 

Tientallen mensen die nu nog met chronische Q-koorts kampen, lopen het risico eerder te sterven, stelden onderzoekers van het UMC Utrecht dit jaar.

Infectieziekte

Q-koorts is een infectieziekte die wordt overgedragen van dieren op mensen. In Nederland zijn vooral besmette melkgeiten en -schapen de bron en slachtoffers raken vooral besmet via de lucht. De ziekte is niet overdraagbaar van mens op mens. Inmiddels is de kans om nog besmet te raken met Q-koorts klein.

Symptomen

De symptomen lijken veel op griep, bijvoorbeeld hoofdpijn, misselijkheid en koorts. Daarom was in de lente van 2007 niet direct duidelijk wat de oorzaak was van de klachten van vele mensen in Herpen. En ook daarna liepen mensen jarenlang rond met onverklaarbare klachten. Toenmalig huisarts Alfred Olde Loohuis uit Herpen zette zich in om de ziekte onder de aandacht te brengen.

Rechtszaak tegen de staat

Q-koortspatiënten en nabestaanden van slachtoffers verwijten de overheid dat die vanaf 2007 niet adequaat heeft ingegrepen om de volksgezondheid te beschermen. Er loopt nog altijd een rechtszaak die door de slachtoffers tegen de staat is aangespannen. De rechter stelde de slachtoffers in eerste instantie in het ongelijk; het wachten is nu op een hoger beroep.

Waar slachtoffers ook moeite mee hebben, is dat vanuit de overheid nooit een excuses is aangeboden voor het leed dat ze is aangedaan. Premier Mark Rutte weigerde dat aanvankelijk nog toen hij op bezoek was bij het Brabants Dagblad, omdat hij vindt dat de overheid niet 'harteloos' is geweest voor de slachtoffers. Vice-premier Lodewijk Asscher was een week later wat milder. Hij zei wel sorry.  Een paar dagen daarna was ook Rutte plots van gedachten veranderd. ,,We moeten sorry zeggen", zei de premier tijdens een verkiezingsdebat in Eindhoven.

Q-koortsslachtoffers in beeld

Tot nu toe waren ze niet meer dan een cijfer: de 74 mensen die officieel aan de gevolgen van Q-koorts overleden zijn. Bijna niemand kende hun namen, hun gezichten, hun verhalen. Het Brabants Dagblad brengt daar nu verandering in, door een monument voor ze te maken.