Volledig scherm
Bossche Lulkoek © Marc Brinc

Ingezonden: 'Precieze betekenis van de erotische insignes is vooralsnog archeologisch raadsel'

Ma 6 aug. Afgelopen maand verscheen in het Brabants Dagblad een artikel met de titel 'Is de uitleg bij Bossche Lulkoek lulkoek?In het artikel vraagt lezer Leo Faes zich af of de tekst op de verpakking van het inmiddels bekende koekje, wel klopt. 

Het koekje zelf is bedoeld als ludieke manier om erfgoed onder de aandacht te brengen en een ludieke aanvulling op het inmiddels bekende k.t-bier. In het artikel vraagt lezer Leo Faes zich af of de tekst op de verpakking van het inmiddels bekende koekje, wel klopt. De tekst is geschreven door de Bossche stadsarcheoloog, werkzaam bij de afdeling Erfgoed van de gemeente. Vandaar dat wij graag reageren op het artikel.

Allereerst vinden wij het ontzettend fijn dat er wordt meegedacht. Een discussie gaan we zeker niet uit de weg. Mogelijk helpt het ons zelfs vooruit, want de precieze betekenis van de erotische insignes is vooralsnog een archeologisch raadsel.

Wat we wél weten

Bij zo’n raadsel gaan we uit van wat we wèl weten. Zo weten we dat er in heel Noordwest-Europa, vooral in Engeland, Frankrijk en Nederland tal van erotische insignes zijn gevonden. De variatie is enorm. Fallussen en vagina’s met allerlei attributen, die allerlei activiteiten verrichten. Zo bestaat er een vagina met laarzen, een pelgrimshoed en een staf of een groep fallussen op een bootje. De fallus op het doosje lulkoek heeft dus een kroontje op. Er zijn er ook aangetroffen zónder ‘kroontje’. Nu is archeologie een ingewikkelde wetenschap en datering een moeilijke aangelegenheid, maar in dit geval is ook de datering iets wat we wèl weten. Op al die vindplaatsen zijn de insignes met archeologische methoden gedateerd op 1350-1475/1500. Aan het einde van de middeleeuwen dus.

Wij geven toe dat we met de laatste zin op het doosje : “Wat we wel weten, is dat de dragers voor lul liepen." lezers, in het bijzonder deze lezer, op het verkeerde been zetten. In de 21e eeuw, in Europa, wordt een fallus- of vaginasymbool, net als de woorden kut en lul, meestal negatief gebruikt. Dat is niet in alle delen van de wereld zo en dat is in Noordwest-Europa ook niet altijd zo geweest. Sterker nog, in de late middeleeuwen was een fallus symbool een teken van vruchtbaarheid en mannelijkheid. De middeleeuwer die zoiets droeg op z’n kleding stond dus waarschijnlijk juist niet voor lul en, hoe creatief de uitleg ook is, zette ook niemand voor lul.

Ander idee?

Allerlei archeologen en historici hebben gepoogd de functie van deze insignes te achterhalen, sommigen zelfs met uitgebreide studies. Verder dan een goede poging tot een theorie zijn ze niet gekomen. En dat is ook hoe we de welkome zienswijze van Dhr. Faes graag zouden bestempelen: een goede poging! Dat de insignes een politiek karakter hebben is een interessante mogelijkheid, maar de datering (die toch ècht 14e/15e eeuws is) is zeker niet correct en de koppeling met Albrecht (1559-1621) derhalve onjuist. Iemand een ander idee? We horen het graag.

Drs. Bart van Gils, archeoloog Afdeling SO/Erfgoed gemeente ‘s-Hertogenbosch