Volledig scherm
,,Een dystopische schoorsteenskyline uit de jaren ‘20”, zegt Jelmer Visser. Hij duikelde het exemplaar op. © Jelmer Visser

Alleen maar walmende schoorstenen: Tilburgse stadsreclame uit 1927

Vrij 6 sept: En dan verschijnt er op Twitter opeens een jaloersmakend collectors item: een Tilburgse stadsgids uit 1927. Het is vooral de cover die het 'm doet. Alleen maar walmende fabrieksschoorstenen. Yep, met die illustratie werd dus een eeuw geleden reclame gemaakt voor de stad. 

,,Een dystopische schoorsteenskyline uit de jaren ‘20”, zegt Jelmer Visser. Hij duikelde het exemplaar op in een boekhandel te Enschede, waar hij woont. Visser slingerde de cover van ‘Tilburg als woonstad en nijverheidscentrum’ op Twitter. 

,,Nog steeds irrationeel blij met deze gids uit 1927 van de gemeente Tilburg om nieuwe bewoners en ondernemers naar de stad te lokken. Ik heb het fenomeen Tilburg niet eerder zo treffend afgebeeld zien worden in een prent. 8 euro? Deal!”

Voor u, als steeds trotsere Tilburger, naar de toortsen en rieken reikt: Visser bedoelt het liefkozend. ,,Ik heb altijd wel een fascinatie gehad voor Tilburg. Ik vind Enschede en Tilburg een soort van lelijke stiefzusjes.” En ze kennen een vergelijkbare geschiedenis en demografische samenstelling. Enschede was ook een textielstad, werd meermaals getroffen door een stadsbrand (Tilburg had dan weer een sloper als burgemeester).

,,Waar jullie die lelijkheid omarmen, krijg ik ze hier in Enschede niet zo ver.” Zelf vindt hij het prachtig: hoe treurig architectuur uit die tijd kan zijn. Hij gaat er zelfs voor op reis, ‘treurtrips’ naar andere steden. En bij hem thuis aan de muur hangt een kaart van nog zo'n dystopische skyline: de schoorstenen van Enschede. 

‘Hier ligt de toekomst’

Quote

Eigenlijk zou je ze op posterfor­maat af moeten drukken

Jelmer Visser

Goed, terug naar de gids. ,,Grappig hoe de tijdgeest is veranderd”, zegt Visser. ,,Met fabriekspijpen hoef je nu niet meer aan te komen, vroeger stonden ze symbool voor ‘hier ligt de toekomst’.” 

Hij stuurt nog een paar plaatjes uit de gids door. ‘Gij werkstad, mooi door industrie’, valt er te lezen. En: ‘Allen voor ieder en ieder voor allen bij de bevordering van Tilburg's welvaart!’ Dat laatste schrijft Vonk de Both, toenmalig burgemeester.

Verderop staat een afbeelding van het prachtige, nu afgebroken, station. De Heuvel met de oude linde en hoe het aanzicht van de Heuvelstraat tussen 1860 en 1920 veranderde. Hoe hotel Suisse tegenover het station een tweecijferig telefoonnummer had, dat er minder mensen aan tyfus stierven dan in Eindhoven. Hoeveel inwoners Tilburg telde: destijds iets meer dan 71.000. 

Prachtig om te lezen. Overigens zou Visser zelf graag nog te weten komen wie de illustratie op de cover heeft gemaakt. ,,Eigenlijk zou je ze op posterformaat af moeten drukken.” 

Update 10.10 uur: 
,,Het boekje is zo af en toe best wel te vinden bijvoorbeeld bij het Boekenschop”, mailt lezer Henk van Doremalen. ,,Het meest recent is er in de serie De Kleine Geschiedenis van Tilburg (deel 13, pagina 66) over geschreven. Dit beeld werd wel meer gebruikt. Bijvoorbeeld op het affiche van de internationale tentoonstelling voor handel en indsutrie in 1924. En op de cover van hetzelfde deel van De Kleine Geschiedenis.”

En meer oude stadsgidsen zijn hier online te vinden, aldus Visser. 

In samenwerking met indebuurt Tilburg

Tilburg e.o.