Weggemoffeld onder mos en dennennaalden, de vijf vermoorde gijzelaars van Gorp en Roovert

HILVARENBEEK - Bij een vijfvoudige moord die een Duits executiepeloton pleegde in de bossen tussen Hilvarenbeek en Goirle wordt jaar in jaar uit stilgestaan, al grauwen de dagen allang niet meer. Reportage van een herdenking.

,,Je moet het zo zien", zegt Janus Brock, een Goirlenaar die op z'n 92e weet waar het leven om draait. ,,Een vrouw die haar vent heeft verloren. Een kiendje dat nooit z'n opa heeft gezien."

Brock knikt in de bossen van Gorp en Roovert naar de zwarte palen waar verse kransen aan hangen. De herdenking van de vijfvoudige moord, hier 76 jaar geleden gepleegd door een Duits executiepeloton, is alweer gedaan.

De spreker namens de Stichting Gijzelaars Beekvliet en Haaren heeft opgeroepen tot waakzaamheid en gewaarschuwd tegen gemakzucht, ook in onze dagen van selfies maken. Mooie woorden, maar Janus Brock heeft de pijn gevoeld van wie achterbleven. Toen, op 15 augustus 1942.

Lees onder de foto verder

Volledig scherm
Gijs de Waal, zoon van de laatste gijzelaar die nog in leven is, spreekt op de fusilladeplaats namens de Stichting Gijzelaars Beekvliet en Haaren de aanwezigen toe. © Tom Tacken/BD

Van Puijenbroek

Er hangen nog veel vragen boven de moeilijk te vinden fusilladeplaats. Deze met name: waarom kozen de Duitsers voor hun misdaad het landgoed van de familie Van Puijenbroek uit? Ze maakten er geen geheim van dat ze vijf notabelen terecht hadden gesteld als represaille voor een aanslag op een Wehrmacht-trein in Rotterdam. Integendeel, het verzet moest van de bezetter weten dat voor iedere sabotagedaad prominente Nederlanders met hun leven gingen betalen. Voor dat doel waren in Haaren en op kleinseminarie Beekvliet in Sint-Michielsgestel uit heel het land notabelen als gijzelaars gevangen gezet.

De plek van hun schanddaad wilden de Duitsers wél toestoppen in de mist van de tijd. Het had de vijf van Gorp en Roovert dan ook net zo kunnen vergaan als de veertien mannen die twee jaar later in de Loonse en Drunense Duinen gefusilleerd zouden worden. Hun lichamen zijn nooit teruggevonden.

Jachtopzichter

Het was Marinus van Heerebeek, jachtopzichter in dienst bij Van Puijenbroek, die na de oorlog de plek aan kon wijzen waar de vijf weggemoffeld lagen onder mos en dennennaalden. Hij had in die vroege ochtend van 15 augustus 1942 de geweerschoten gehoord en Duitsers in vrachtwagens en luxe auto's weg zien rijden. Toen hij enkele dagen later in de krant las dat vijf gijzelaars gefusilleerd waren, wist hij genoeg.

Lees onder de foto verder

Volledig scherm
Een imposante gedenksteen ligt op de fusilladeplaats van Gorp en Roovert achter de 'symboolpalen'. © Tom Tacken/BD

Al in 1945 kwamen de voormalige gijzelaars van Haaren en Sint-Michielsgestel bijeen om op de plek des onheils de vijf ongelukkigen uit hun midden te herdenken. Herman van Run vatte zijn gevoelens in 2011 zo samen: 'Hier te staan. Onder deze luchten. Tussen deze bomen. Met zulk prachtig weer. En dan denken dat vijf mannen op precies zo'n dag hun laatste momenten hebben beleefd.'

Slechts één gijzelaar leeft nog, Leonard de Waal. Maar hij is al enkele jaren te fragiel om de herdenking bij te kunnen wonen. Zijn zoon Gijs de Waal heeft deze ochtend het woord namens de stichting gevoerd.

Lees onder de foto verder

Volledig scherm
Kinderen van gijzelaars komen traditiegetrouw voor de herdenking van de fusillade van 15 augustus 1942 op Heemerf De Schutsboom in Goirle bijeen. © Tom Tacken/BD

Reünie

Volledig scherm
Otto Ernst Gelder graaf Van Limburg Stirum (geboren 1947) draagt exact dezelfde naam als zijn in de oorlog vermoorde oom. © Tom Tacken/BD

,,Voor ons, kinderen van de gijzelaars, heeft dit ook het karakter van een reünie met alle gezelligheid van dien", bekent Otto Ernst Gelder graaf Van Limburg Stirum bij de koffie vooraf in Goirle. ,,Maar we worden stil als we daar straks weer zijn." Hij heeft er vertrouwen in dat ook zijn kinderen de herdenking voort zullen zetten. ,,Door de week moeten ze werken. Maar valt de herdenking in het weekend, dan zijn ze erbij." Zelf werd hij na de oorlog geboren, in 1947. Zijn vader was twee jaar lang een van de gijzelaars van Beekvliet. Een concentratiekamp was het niet, maar de vrijheidsberoving heeft zijn vader wel getekend. ,,Hij sprak er bijna nooit over. Ook niet over het lot van zijn broer trouwens."

Die Otto Ernst Gelder graaf Van Limburg Stirum - zijn neef werd naar hem vernoemd - was een van de vijf gefusilleerden. Hij ligt op Gorp en Roovert begraven achter een imposante gedenksteen en de vijf 'symboolpalen'. De echte palen, met kogelgaten en al, staan achter de muren van Heemerf De Schutsboom in Goirle.

Willem Ruys

Volledig scherm
De zwagers Otto Ernst Gelder graaf Van Limburg Stirum en Alexander baron Schimmelpenninck van der Oije liggen naast elkaar begraven vlakbij de plek waar ze door een Duits executiepeloton op 15 augustus 1942 werden doodgeschoten. © Tom Tacken/BD

Naast het graf van Van Limburg Stirum ligt dat van zijn zwager, Alexander baron Schimmelpenninck van der Oije. De drie anderen zijn door hun families thuis begraven: Robert Baelde, Christoffel Bennekers en Willem Ruys. Een dochter van die laatste, een reder uit Rotterdam, is vandaag de gemeentebestuurders van Hilvarenbeek, Goirle, Haaren en Sint-Michielsgestel voorgegaan bij het hangen van een krans aan de palen. Ruys heeft nog een afscheidsbrief aan zijn familie geschreven: 'Mij is zojuist medegedeeld dat ik met vier anderen bij het grauwen van de dag zal worden doodgeschoten.'

Het is lang geleden. Dagen grauwen niet meer. Toch zullen er volgend jaar weer verse kransen komen hangen op de fusilladeplaats in de bossen van Gorp en Roovert.

'15 augustus 1942'
'En ik dank u, het leven is goed', staat midden op de Vrijthof in Hilvarenbeek te lezen onder de bronzen kop van Anton van Duinkerken, groot schrijver in katholieker dagen.
Van Duinkerken was een van de prominenten die de Duitsers als gijzelaar gevangen hielden op kleinseminarie Beekvliet. Dat lot was onder anderen ook Willem Drees, Simon Vestdijk en Jan de Quay beschoren.
De gijzelaars kregen in Sint-Michielsgestel te horen dat vijf van hen de prijs hadden moeten betalen voor een daad van het verzet in Rotterdam. 'Onbeschaamd' en 'met stemgebral' deelden de Duitsers de fusillade mee. 'Zij wilden, dat wij 't voelden: zij verachtten ons diep', schreef Van Duinkerken in zijn sonnet met als titel '15 augustus 1942'.

Te hoop gedreven als onmondig vee
Moesten wij in de rij staan en lang wachten
Tot wie de leiding namen bij 't afslachten
Der gijzelaars, verschenen in 't carree.

Zij deelden onbeschaamd hun misdaad mee
En 't klonk of zij er in zichzelf om lachten;
Zij wilden, dat wij 't voelden: zij verachtten
Ons diep, en wij verdroegen 't schijngedwee.

Doch toen het stil werd na hun stemgebral
Rees uit onze onmacht onheilspellend zwijgen,
Als was daar taal van profetie gehoord,

Die hun voortaan geen rust meer gunnen zal,
Doch staag, vervolgen en alom bedreigen
Met de herinnering aan dezen moord.

Volledig scherm
Ook veteranen gaven acte de présence bij de herdenking op de fusilladeplaats in de bossen van Gorp en Rovert. © Beeld Werkt
  1. Weg van het Vrijthof in Maastricht, op naar de Vrijthof in Hilvarenbeek: 592 mountainbikers zijn onderweg

    Weg van het Vrijthof in Maastricht, op naar de Vrijthof in Hilvaren­beek: 592 mountainbi­kers zijn onderweg

    MAASTRICHT- Het Vrijthof in Maastricht loopt leeg, de Vrijthof in Hilvarenbeek ligt er nog verlaten bij. De KWF Vrijthof-Vrijthof Bike Challenge is zaterdagochtend van start gegaan. Een groep van 592 mountainbikers uit voornamelijk Midden-Brabant heeft 150 kilometer voor de boeg, waarvan een aanzienlijk deel door België. Rond 14 uur wordt de snelste uit het peloton op de Vrijthof in Hilvarenbeek verwacht. Een dikke zoen van Patty Pitt zal de beloning zijn.

Tilburg e.o.