Volledig scherm
Disneyland Parijs-ceo Catherine Powell met zanger John Legend tijdens de viering van de officiële 25 jarige verjaardag in april. © REUTERS

Waarom Disneyland Parijs géén winst maakt, en de Efteling wel

KAATSHEUVEL - Waar Disney het lek niet boven krijgt, ziet de Efteling zijn bezoekcijfers al jaren stijgen. In 2016 kwamen er liefst 4,76 miljoen mensen langs in Kaatsheuvel, 80.000 meer dan het jaar ervoor. Het Brabantse park behoort daarmee sinds enige tijd tot de 25 best bezochte parken in de wereld. 

Pretparkexperts Cornelis en Van de Stolpe noemen dat verdiend. ,,De Efteling is als een kleine voetbalclub die opbokst tegen Real Madrid en Manchester United. Met bescheiden middelen presteren ze top.”

Andere topparken

Bij beiden behoort De Efteling dan ook tot hun Top 5 van Europese pretparken. Andere topparken naast Disney: PortAventura (Barcelona), EuropaPark (Rust, Duitsland) en Phantasialand (Brühl). 

Van de Stolpe roemt ook Scandinavische parken als Tivoli, Kopenhagen en Liseberg Amusement Park in Goteborg, dat veel spectaculaire rollercoaster bezit. ,,In het laatste park zit een directeur die er al decennia werkt en consistent is.”

Geen winst Disney

Het succes van de Efteling staat in schril contrast met die van Disneyland Parijs. Het is Europa's best bezochte attractiepark, maar na een kwart eeuw maakt het pretpark officieel nog steeds geen winst. De oorzaak ligt bij moeder Walt Disney, die nu echt ingrijpt.

,,Het is tijd om te schitteren, vanaf 26 maart straalt het Disneyland park meer dan ooit te voren tijdens onze schitterende 25e verjaardag!” Op de website van Disney’s Europese vestiging regent het Amerikaanse superlatieven. Alle attracties en shows zijn vernieuwd, laat Mickey Mouse in chocoladeletters weten. 

Bezoekcijfers

Quote

In de 25 jaren sinds de opening schreef Disneyland Parijs slechts zes jaren zwarte cijfers.

Uit de jaarverslagen van Euro Disney SCA
Volledig scherm
Main Street in Disneyland Parijs, met op de achtergrond het kasteel van Doornroosje. Het park staat dit jaar in het teken van het 25-jarig bestaan. © ANP

Het eerlijke verhaal is anders: een kwart eeuw na de opening in maart 1992 worstelt Disneyland Parijs nog steeds: ondanks bezoekcijfers ruim boven de 10 miljoen gasten per jaar,  is slechts zes jaargangen winst geboekt. Een faillissement werd meermaals nipt afgewend. Het aandeel Euro Disney dat rond de opening op 214,17 euro piekte is al jaren niets meer waard.  

Waar ging het mis met het park, dat jaarlijks ook een miljoen Nederlanders trekt? Eigenlijk al vóór de start, vertelt Pieter Cornelis, gepromoveerd op investeringen in themaparken en ex-strategisch directeur van Toverland. ,,Het probleem ligt in wat in deze sector ‘Design Day’ heet: Disneyland is ontwikkeld voor een te hoog aantal bezoekers. Komen die niet dan wordt het lastig investeringen terug te verdienen. Je bouwt een kerk ook niet voor Kerstmis.”

Die bouw was met vijf miljard dollar tot vijf keer duurder dan gepland. Cornelis, docent aan de Tilburgse Fontys Academy for Creative Studies, spreekt van een vicieuze cirkel. Om geld te besparen wordt bezuinigd op medewerkers en onderhoud, restaurants worden eerder gesloten. ,,Dat zet de gastbeleving onder druk, waardoor een park er niet bovenop komt.” 

Sjofel

Volledig scherm
Micky en Minnie Mouse vermaken bezoekers in Disneyland Parijs, rechts Pluto. © REUTERS

Volgens Marjolein van de Stolpe, directeur van vrijetijdsbranche-specialist en attractieontwikkelaar Leisure Expert Group, krijgen bezoekers te weinig waar voor hun geld in Parijs ,,Neem de accommodatie: hotel New York ziet er sjofel uit, maar je betaalt wel 300 euro per nacht. 

Idem dito het nog duurdere Disneyland hotel.” Een blik op bekende reviewsites als Tripadvisor geven relatief veel soortgelijke reacties. ,,Absoluut geen vier sterren waard, moet dringend opgefrist worden,” reageert een gast.

Het onderhoud van Disneyland Parijs is daarnaast kostbaar, zegt Van de Stolpe. ,,In Europa zijn de weersomstandigheden zwaarder dan in Florida of Californië. De winters zijn kouder, er is meer wind en regen.” 

Al met al steekt Parijs af bij Disney’s andere tien parken in onder meer Florida, Shanghai en Tokyo. ,,Ga eens naar Disneyland Tokyo: dat is zoveel mooier afgewerkt en beter onderhouden. Dat is echt van een ander niveau.”

Quote

De bouwkosten en verwachte bezoekcij­fers voor Parijs waren veel te hoog. Investerin­gen zijn zo moeilijk terug te verdienen.

Pieter Cornelis, pretpark-professor

Cultureel imperialisme

Uiteraard zijn er redenen: in 1992 zit het Europese continent in een recessie. Veel Fransen zien de komst van Disney verder als Amerikaanse cultureel imperialisme. Gevolg: de eerste dagen komen slechts 50.000 bezoekers naar Euro Disney, zoals het park toen heette. Dat is een tiende van waarop was gerekend. Het eerste jaar eindigt met 8,9 miljoen toeristen, ruim twee miljoen lager dan gepland.

De bezoekcijfers missen hun uitwerking niet: in 1994 moet Walt Disney met ruim een half miljard over de brug komen om Disneyland Parijs overeind te houden. Topman Michael Eisner zet daarbij banken succesvol onder druk om een miljard aan schulden te herfinancieren.

De jaren daarna gaat het beter: in 1995 boekt Disneyland Parijs zijn eerste winstje, mede dankzij nieuwe rollercoaster Space Mountain. Na de eeuwwisseling opent Disney een tweede park: Walt Disney Studios (2002). Bezoekcijfers groeien en pieken in 2012 als liefst 16 miljoen Europeanen een kaartje kopen.

Hoge royalties

Volledig scherm
© AD
Quote

Ga eens naar Disneyland Tokyo: dat is zoveel mooier afgewerkt.

Marjolein van de Stolpe, directeur Leisure Expert Group

Het bezoekrecord ten spijt belandt het park op de 20e verjaardag opnieuw in crisis: Walt Disney komt wederom over de brug en neemt 700 miljoen euro schuld over van Franse banken.

De verliezen doen vermoeden dat Walt Disney Company enorm het schip is ingegaan. Maar wie dieper graaft, ziet een ander verhaal. ,,Dat zit in de rare eigendomsconstructie,” legt Van de Stolpe uit. ,,In tegenstelling tot de Amerikaanse parken was Disney geen eigenaar van zijn Europese filiaal, waarschijnlijk om fiscale redenen. Disneyland Parijs moet daardoor hoge royalties betalen.”

Jaarlijks gaat het om tien procent van de omzet. Uit berekeningen van Reuters blijkt dat Walt Disney Company sinds 1992 bijna een miljard euro aan licentie- en andere opbrengsten heeft geïnd.

Lees verder na de foto

Volledig scherm
Het uit 1983 stammende Disneyland Tokyo trekt beduidend meer bezoekers dan het zusterpark in Parijs. Vorig jaar kwamen er 16,6 miljoen bezoekers langs. © AP

En daar blijft het niet bij, want attracties, restaurants en hotels mogen slechts door Disney-bedrijven worden onderhouden en ontwikkeld. ,,Ik hoor dat jongens business class invliegen uit Amerika voor simpele klusjes. De overhead is enorm.” Van de Stolpe noemt het voorbeeld van de attractie Toystory Playland in Disney Studios. ,,Die kostte 70 miljoen euro. Een ander park in Europa bouwt zoiets voor 10 tot 20 miljoen.” 

Winstbelasting

Quote

Disneyland Parijs blijft een geweldig park. Attracties als Big Thunder Mountain zijn sensatio­neel

Pieter Cornelis en Marjolein van de Stolpe

Bekende anekdote is die van het Disneyhotel waar personeel de ramen niet open kreeg omdat de sleutels zoek waren. Reserve-exemplaren moesten in de VS worden besteld. 

Ander voordeel van het niet eigenaar zijn: er is nimmer vennootschapsbelasting betaald. In de winstgevende jaargangen worden eerdere verliezen verrekend. Disney bedong verder een  veel lager BTW-tarief van slechts 5,5 procent. 

Waar Disney als een soort hedgefonds zijn park exploiteert, draaien de 56.000 aandeelhouders en de banken op voor de miljardenschuld. Want een jubileum verder blijven de problemen onopgelost. Met de Parijse aanslagen van november 2015 diende zich bovendien een nieuwe tegenslag aan: het jaar erna keldert het aantal bezoekers tien procent naar 13,4 miljoen. Het verlies over 2016 bedraagt 900 miljoen euro, mede door een grote afschrijving.

Maar nu keert de wal het schip. De voortdurende verliezen van Disneyland Parijs schijnen negatief op Disney en de sprookjeswereld die het bedrijf wil uitstralen. Vorig jaar kondigt het bedrijf aan alle aandelen terug te kopen. Daarbij belooft Walt Disney Company komende decennium jaarlijks 200 miljoen euro per jaar te investeren in onderhoud en nieuwe attracties.

Verder lezen na de foto

Volledig scherm
De Voice Kids bezoeken Disneyland Parijs. FOTO: Pim Ras

Afgelopen februari verkoopt de Saoedische prins Alwaleed Bin Talal’s zijn 9 procents belang voor 2 euro per aandeel. Sinds kort bezit Disney’s 97 procent, waarmee het van de Franse wet alle resterende aandelen mag terugkopen. De handel in het aandeel Euro Disney SCA is daarop na 27 jaar stilgelegd. Maandag is Disneyland Parijs officieel van Euronext Paris gehaald.

Verder lezen na de infographics

Volledig scherm
© AD
Volledig scherm
© AD

Vertrouwen

Volgens Van de Stolpe bewijst het dat de Walt Disney Company vertrouwen houdt in de toekomst van het park. Er liggen kansen genoeg, zegt pretparkprof Pieter Cornelis. Hij beklemtoont dat Disney de rechten op filmfranchise Avatar én Marvel-superhelden als de Hulk, Spiderman en Captain America bezit. ,,Daar kunnen ze zoveel mee doen.” Het investeringsprogramma maakt indruk. ,,200 miljoen euro is de jaaromzet van de Efteling, kun je nagaan.” 

Voorlopig moet er nog veel gebeuren. Voor de 25e-verjaardag zijn diverse attracties vernieuwd, maar in feite is er weinig gebeurd, zegt Van der Stolpe. ,,Alleen de Space Mountain en StarTours zijn opgelapt. ls je dan kijkt wat Disney in hun oude park in Anaheim, Californië doet: dat is echt iets anders. Er is een totaal nieuw StarWars-gebied neergezet. 

Cornelis en Van de Stolpe willen niet te negatief zijn. ,,Disneyland Parijs blijft een fantastisch park. Attracties als Big Thunder Mountain zijn sensationeel, die vind je nergens. Slechts enkele parken in Europa bezitten dat niveau.” 

Quote

Ze hebben de rechten op de Mar­vel-hel­den en Avatar. Daar kunnen ze veel mee doen.

Pieter Cornelis, promoveerde op investeringen in themaparken

Punt is dat voor Disney de lat altijd hoger ligt. ,,In onze branche is het doel altijd verwachtingen van de mensen te overtreffen,” aldus Van de Stolpe. ,,Als de standaard hoog ligt, wordt dat lastig. Zeker nu de service in Parijs lager ligt dan in de VS, waar personeel de bezoekers echt in de watten legt. In Europa vinden we dat gemaakt en vinden we het moeilijker om gasten onder te dompelen in een andere wereld.”

Volledig scherm
Ter ere van het 25 jarige bestaan van Disneyland Parijs kreeg de attractie Star Tours een flinke makeover. © REUTERS

Tilburg e.o.