Volledig scherm
Ad van Heesbeen met een oud kasboek van een timmerman. © Janneke Hobo

In het Waalwijkse museum Buitenlust huist een uniek stukje historie

MIJN BDIn deze verhalenserie nemen we een kijkje in privémusea aan huis. Deze keer museum Buitenlust van Ad van Heesbeen.

Midden in het centrum van Waalwijk staat een oude boerenschuur uit omstreeks 1850. Met recht een verborgen parel te noemen, want de schuur is helemaal ingebouwd en ligt verscholen tussen de huizen. De veestal is in 2014 prachtig gerestaureerd en doet sindsdien dienst als museum. Ad van Heesbeen (65) en zijn zwager Joop Smulders stellen in museum Buitenlust hun bijzondere verzameling van oude gereedschappen, gebruikt door houtbewerkers, tentoon. Van houtschaven uit de zeventiende eeuw tot het handgereedschap van een vioolbouwer. ,,Met deze gereedschappen zijn de afgelopen eeuwen prachtige producten gemaakt. Denk bijvoorbeeld aan schepen, molens en oude gebouwen. Je vindt hier dan ook een uniek stukje historie”, zegt Ad van Heesbeen.

Volledig scherm
Op de eerste verdieping van het museum is een oude werkplaats ingericht. © Janneke Hobo

Eeuwenoude schaaf

Als voorbeeld haalt hij een oude houtschaaf tevoorschijn. Versierd met prachtig houtsnijwerk. ,,Deze schaaf is afkomstig uit 1741. In die periode waren er twee bekende schavenfabrieken in Nederland, eentje in Rotterdam en één in Amsterdam. De schavenmaker bracht merktekens op blok- en profielschaven aan. Kijk, hier staat Ary den Hengst, een schavenmaker uit Rotterdam. De fabriek stond op de plek waar nu de Markthal staat. Dat heb ik kunnen uitzoeken.”

De 1500 verschillende soorten gereedschappen komen prachtig tot hun recht in de oude schuur. Beneden zijn vitrines, waar de schaven en handboren te zien zijn. Boven heeft Ad van Heesbeen een werkplek ingericht. Op de werkbank ligt een kasboek uit 1919, van een kleine ondernemer. Nauwgezet houdt hij zijn uren en werkzaamheden bij. Zo is hij bijna een jaar bezig met het maken van een scheprad voor een molen. Aan het eind van het jaar wordt er afgerekend, de molenaar moet 126 gulden betalen.

Volledig scherm
Een hele oude zaag. © Janneke Hobo

Elk ambacht had zijn eigen gereedschap. Een vioolbouwer werkte met kleine schaafjes om de klankkast te perfectioneren. En een vaten- of klompenmaker had weer ander materiaal nodig. ,,Je ziet aan alles dat ze vroeger liefde voor hun gereedschap en het vak hadden”, zegt Van Heesbeen. ,,Men was zuinig op het materiaal. Daardoor is er best veel bewaard gebleven. Unieke stukken die door de in de loop der jaren gevormde patina uitstralen dat deze gereedschappen schitterende producten hebben gemaakt. En zijn gebruikt door echte vakmannen.”

Vlak onder het balkenplafond is een berdzaag te zien. Een echt oude parel. Met deze zaag werden grote boomstammen kort gezaagd. Ontzettend zwaar werk. ,,Je had een haler en een brenger. Een grote sterke man stond boven de stam en duwde de zaag naar beneden. Een kleinere man onderaan bracht de zaag weer naar boven. En dat dag in, dag uit.”

Volledig scherm
Overzicht van museum Buitenlust. © Janneke Hobo

Een wereld op zich

Museum Buitenlust heeft al een mooie collectie, maar zoals echte verzamelaars betaamt, zijn Ad van Heesbeen en Joop Smulders altijd op zoek naar mooie objecten. ,,Ook al is dat niet eenvoudig. Er zijn meer verzamelaars van dit soort gereedschappen, het is een wereld op zich. Soms heb je geluk dat iemand nog iets bij opa op zolder vindt, maar vaker kom je mooie schaven tegen op veilingen. Mijn zwager Joop ging vaak met een antiquair op pad naar Frankrijk en Engeland, want daar zijn ook mooie producten gemaakt.”

Het tweetal is ook kritisch, niet elk gereedschap past in hun verzameling. ,,We zoeken alleen handgereedschap, en het moet ook oud zijn. Na de oorlog veranderde er veel, het echte handwerk verdween langzaam. En daarmee eigenlijk ook de kwaliteit. Spullen zijn tegenwoordig eerder waardeloos dan waardevol. Dat was vroeger wel anders.”

Ad is inmiddels met pensioen en dat is goed nieuws voor het museum. ,,We kunnen nu vaker open en ik hoop veel liefhebbers te ontvangen.”

B E R D Z A G E R S
(Guido Gezelle)

Zijn’ vuisten, tend den okselen                                                                                                   gesloofd, en opgeheven;
van schouder en van longen sterk,
aanziet mij, zes voet hooge aan ‘t werk,
den zager, die vooroverhelt,
terwijl hij vast zijne oogen velt,
en volgt de zwarte schreven.

Van onder staat zijn’ werkgenoot,
de kin omhooge, och armen,
gedwongen en gewrongen, als
een afgebeulde slavenhals,
te heffen en te halen, dat
hij steent erbij, aan ‘t zageblad,
met alletwee zijne armen.

Het eeken lijf gebonden ligt,
vanboven, op de schragen;
en krammen doen, in ‘t bol gehaakt,
den ouden boom, al moedernaakt,
zijn schoonheid af en boeien aan,
den al te wreeden wil verstaan
des menschen, en verdragen.

Hij zucht! De zage zingezangt,
en spot met zijne ellenden;
heur’ tanden teren ‘t altemaal
aan stukken; ei! dat bitter staal
en rust niet, eer ‘t, in balke en berd,
vaneen en schoer zijn edel hert,
zijn lijf, zijn’ leên, zijn’ lenden.

o Zager, man, omleegedaalt,
en wilt een’ wijle wachten:
gezeten nu, in ‘t zagemul,
uw maat en gij, de kruike vul
nen dienaar doet, die ‘t zware van
den arbeid u verlichten kan,
 verzoeten en verzachten.

Volledig scherm
De berdzaag is ook in het museum te zien. © Janneke Hobo

Hier is het

Museum Buitenlust is te vinden aan de Jan de Rooystraat 10b in Waalwijk.

U vindt hier een bijzondere collectie handgereedschap van houtbewerkers.

Het museum is alleen op afspraak te bezoeken. Voor meer informatie: museumbuitenlust.nl of 06-83651884.