Volledig scherm
Friedrich Nietzsche. © Desiree Vogels - Kramer

Hoog tijd: 'Blijf de aarde trouw'

GASTOPINIE - De voedselvoorziening in Brabant loopt gevaar. Een waarschuwing aan de volgende generatie is hard nodig, zoals Nietzsche dat eerder al deed.

In de afgelopen decennia is hier in Nederland bijna ongemerkt tachtig tot negentig procent van de insecten verdwenen, las ik onlangs in de VPRO-gids. ,,Hier voltrekt zich een ramp", zegt daarin de hoogleraar natuurbeheer en biodiversiteit, prof. Frank Berendse. Berendse onderzoekt al meer dan veertig jaar de staat van de natuur en de biodiversiteit in ons land. Het gaat niet goed met de insecten, zegt hij, met name niet in agrarisch gebied. Het aantal insecten is sterk teruggelopen. De biomassa van vliegende insecten is met 80 tot 90 procent afgenomen.

En daar blijft het niet bij. Die insecten dienen weer tot voedsel voor veel andere soorten dieren. Broedvogels hebben insecten nodig om hun jongen groot te brengen. Hij constateert dat door het huidige verlies aan insecten inmiddels driekwart van de vogels in het agrarisch gebied is verdwenen.

Nu zult u zeggen dat het in onze natuurgebieden wel meevalt met de insectenpopulatie. Maar dat is schijn. Want die natuurgebieden maken slechts 14 procent van het Nederlandse oppervlak uit. In de rest van Nederland, met name in het landbouwgebied, is het helemaal niet goed gesteld met de biodiversiteit.

Het verdwijnen van de insecten heeft rechtstreekse gevolgen voor onze voedselvoorziening. Zonder wilde bestuivers als hommels, zweefvliegen en honingbijen, zegt Berendse, zou veel groenten en fruit niet geproduceerd kunnen worden. Geen tomaten, courgettes, aubergines, geen appels, peren, kersen etc. Zonder insecten blijven de groenten- en fruitschappen in de supermarkt leeg. Oorzaak van deze terugval van onze vliegende bestuivers is met name de overbemesting door de intensieve landbouw en het overmatige gebruik van insecticiden. Ook amoniak, uit de urine van het vee uit de megastallen komt in de lucht terecht en spoelt met de regen weer naar beneden, met een verzuurde bodem als gevolg. Daardoor, legt hij uit, spoelt een aantal belangrijke voedingsstoffen weg, die niet meer door planten kunnen worden opgenomen, waardoor zowel insecten als vogels in de problemen komen.

In het landbouwgebied, aldus Berendse, worden harde klappen uitgedeeld door bestrijdingsmiddelen, die er speciaal voor zijn gemaakt om de insecten om zeep te brengen. Die prachtige bloemenstroken langs de randen van de akkers kosten een hoop geld, maar, zegt hij, het levert nauwelijks iets op zolang je op de akker ernaast bestrijdingsmiddelen blijft gebruiken. Er moet op de eerste plaats dringend naar een schone landbouw toegewerkt worden.

Berendse doet wel voorstellen hiertoe, maar LTO ziet niets in zijn plannen. Individuele boeren worden wel enthousiast, want boeren hebben zelf ook belang bij veel insecten, voor bestuiving van gewassen en voor biologische plaagbestrijding. Minder bestrijdingsmiddel zorgt voor meer natuurlijke vijanden als sluipwespen en kevertjes, waardoor bladluizen minder kans krijgen de gewassen op te eten. Ook de bodem wordt vruchtbaarder als er meer insecten in zitten. Insecten en andere bodemdieren die van dode plantenresten leven, maken voedingsstoffen beschikbaar voor de plant, zodat er minder kunstmest nodig is, concludeert deze professor in de biodiversiteit.

Nieuwe oriëntatie

'Blijf de aarde trouw', riep de beroemde filosoof Friedrich Nietzsche ooit in zijn boek met de titel Aldus sprak Zarathoestra. Nietzsche beschouwde de relatie van de mensen tot de aarde als de kernvraag van de toekomstige tijd. En hij had bepaald geen ongelijk. Maar Nietzsche kon destijds rond 1850 nog niet begrepen worden door de moderne mens. Hij ontsloot namelijk een radicaal nieuwe oriëntatie op de relatie van de mens tot de aarde. Hij noemde het betreffende boek over dit onderwerp niet voor niets 'Een boek voor iedereen en niemand'.

Maar het wordt nu hoog tijd om zijn oproep serieus te gaan nemen en de bevolking van de landbouwprovincie Noord-Brabant te informeren over het op handen zijnde drama in onze voedselvoorziening door een groot symposium te organiseren met bovengenoemde hoogleraar biodiversiteit als voornaamste preker. Ik daag de lokale biodiversiteitsteams in onze provincie uit om de handschoen op te pakken en via een dergelijk symposium onze jongere generaties op de hoogte te brengen van dit dreigende drama.

Hans Pijnaker woont in Moergestel. In het tv-programma De kennis van nu van 7, 14 en 21 september kunt u meer informatie vinden over bovenstaand probleem.