Volledig scherm
PREMIUM
© BD

Onbegrijpelijk dat het elfde gebod formeel niet bestaat

ColumnEen paar keer heb ik in Nationaal Monument Kamp Vught een overlevende van de concentratiekampen ontmoet. Steeds is dat een indrukwekkende maar ook onwerkelijke ervaring. 

Teruggekeerd uit de dood, miraculeus ontkomen aan de grootste moordmachine van de moderne geschiedenis. De mensonterende verschrikkingen waren zo gruwelijk dat het onbestaanbaar lijkt dat je genoeglijk koffie drinkt met iemand die dit zelf heeft meegemaakt. De overlevenden zijn vaak milde mensen. Terwijl je je ook kunt voorstellen dat je na zo’n hel vervuld bent van razernij. Zoals de schrijver Abel Herzberg (die ze in Bergen Belsen niet kapot kregen) al zei: Je beulen vergeven is het meest superieure wat je kunt doen. Maar vergeven is niet hetzelfde als vergeten.