Volledig scherm
Kardinaal Ad Simonis gaf in 2009 godsdienstles aan tweedeklassers van het 2College in Tilburg. © Patrick Guitjens/Pve

Voer het vak Religieuze Educatie in

GASTOPINIE - Voor een gezonde samenleving zijn stevig gewortelde mensen nodig. Op school moet er aandacht zijn voor de waarden die aan gedrag ten grondslag liggen. Het vak Religieuze Educatie komt daarbij van pas.

Jongeren kampen meer dan ooit met keuzestress, depressiviteit en burnout-klachten. Er zijn zoveel keuzes te maken, elke dag opnieuw. Ouders voeden de kinderen vrij op, als zelfstandige autonome individuen, met als gevolg dat jongeren ook meestal alles zelf uit moeten zoeken. Ze krijgen geen voorbeeld van geworteld leven. Internet is hun beste raadgever, en ook daar is de keuze wereldwijd, ongecensureerd en onbeperkt.

Op de middelbare school is er een grote verlegenheid bij docenten om echt over existentiële zaken te spreken. Docenten zijn bang om clashes in de klas te krijgen als er discussies komen over fundamentele zaken en vermijden deze dus. 'Religie, daar komt alleen maar oorlog van'. Maar als het in de klas niet gebeurt, worden jongeren helemaal aan hun lot overgelaten in het vormen van hun identiteit.

Voorbeeldfiguren

Juist in gesprek met hun leeftijdsgenoten kunnen ze zelf hun eigen betekenis in het leven ontdekken, wat voor hen heilig is, van wezensbelang. En ze hebben voorbeeldfiguren nodig, rolmodellen die hen helpen bij de 21ste eeuwse vaardigheden die ze moeten leren: bij karaktervorming, bij het leren samenwerken en bij het uiten van hun creativiteit. Er zijn zoveel keuzes te maken: er is een moreel kompas nodig om die keuzes te kunnen maken. Juist op school moeten leerlingen daarin worden gevormd en begeleid.

Uit mijn jarenlange onderzoek onder middelbare scholieren blijkt dat in klassen een zeer religieus-gemengde populatie leerlingen zit, ook op confessionele scholen. Daardoor is het verzorgen van godsdienstonderwijs, zelfs op een katholieke of protestantse school, nagenoeg onmogelijk aan het worden. Toch vinden jongeren het belangrijk het over religies te hebben, en zijn ze geïnteresseerd in hoe dat bij mensen werkt, blijkt uit diezelfde survey. Het gevaar is nu ontstaan dat met het vertrek van het godsdienstonderwijs ook de aandacht voor existentiële zaken verdwijnt uit het onderwijs.

Als de samenleving een samen-leven moet worden en blijven, zijn stevig gewortelde jonge mensen nodig. Mensen die hun eigen waarden kennen, weten waar die vandaan komen en die weten dat ze op die waarden hun keuzes kunnen baseren. Daarom pleit ik ervoor op alle scholen het vak Religieuze Educatie in te voeren.

Open gesprek

Wij zijn druk bezig met het opzetten van een programma om de onderlinge dialoog te bevorderen in de klas in het voortgezet onderwijs. Hierin wordt kennis over religies en levensbeschouwingen aangereikt, maar wordt vooral een open gesprek gevoerd met alle leerlingen over wat voor hen echt wezenlijk is in het leven. Ook de Tranquillo's, die zeggen niets te geloven, hebben waarden die voor hen echt van belang zijn. Zowel moslims als christenen zijn onderling heel verschillend en er moet aandacht op school zijn voor de waarden die aan gedrag ten grondslag liggen. Het verhaal van elke leerling en leraar doet ertoe.

Begeleider

Concreet betekent dit dat er in vertrouwen met elkaar gesproken moet kunnen worden over de echte levensvragen. Ieder kind vraagt zich af waarom het op aarde is en welk doel in het leven bereikt zal gaan worden. Daarover moet het gesprek gevoerd gaan worden in de klas. Als er open geluisterd wordt naar elkaar, ontstaat er werkelijk respect voor ieders drijfveren. Dat betekent ook dat de rol van de docent verandert van expert naar begeleider, en weer terug voor het opzoeken van kennis over geleefde religies. De verhalen van eenieder moeten verbonden worden met verhalen uit tradities die helpen stevig te wortelen. Dan doet het onderwijs eindelijk weer waar het voor is bedoeld: mensen tot stevige personen maken, vormen tot verantwoordelijke burgers.

Prof. dr. Monique van Dijk-Groeneboer doceert aanTilburg School of Catholic Theology, Tilburg University. Zij hield op 27 oktober haar oratie.