Volledig scherm
© 2005 Getty Images

Zeg op tijd: even stoppen

GASTOPINIEOns lichaam is normaal gesproken zeer goed in staat zich aan te passen aan zware of veranderende omstandigheden. Maar er zijn grenzen.

In vijf wekelijkse tv-afleveringen heeft ‘Sophie in de mentale kreukels’ getracht een beeld te schetsen van burn-out en wat je er aan kunt doen. Je kunt je afvragen of je na het zien van alle afleveringen echt wijzer bent geworden. 

Volgens Sophie Hilbrand heeft de kijker haar in deze serie écht leren kennen (Parool, maart 2017). Mij is dat niet gelukt. Wel denk ik dat zij er nog niet is. Wat de kijker in ieder geval wel heeft kunnen zien is dat blijkbaar héél veel BN-ers, aanwezig op het feestje, ogenschijnlijk met enige trots vertelden dat ook zij een burn-out hebben gehad. 

Wat is burn-out? 

Sophie heeft een kans gemist. In plaats van een beeld te schetsen hoe vaak burn-out in haar netwerk en vriendenkring voorkomt, had zij prima de gelegenheid kunnen nemen om de kijker uit te leggen wat burn-out nu eigenlijk is. In amper 10 minuten had zij kunnen laten zien, dat burn-out een lichamelijke ziekte is die ontstaat door een langere periode van roofbouw te plegen op je lichaam. De verschijnselen van burn-out (ja, ook de psychische) zijn nagenoeg allemaal terug te voeren op lichamelijke ontregeling. Ons lichaam is normaal gesproken zeer goed in staat zich aan te passen aan zware of veranderende omstandigheden, maar er zijn grenzen. Bij burn-out ben je over de grens gegaan. 

Bij het ontstaan van burn-out spelen meer factoren een rol. De oorzaak is altijd samengesteld. Het is niet alleen het werk, ook de privé-omstandigheden en de persoonlijkheid spelen een rol. Maar eenvoudig gezegd is de rode draad, dat gedurende lange tijd herhaaldelijk onvoldoende rust en afstand is genomen na lichamelijke of mentale inspanning. Simpel! 

Wie krijgt het en wie niet? 

Iedereen kan een burn-out krijgen: manager, huisvrouw, student, arbeider, chauffeur, actrice, kassajuffrouw, chirurg, noem maar op. Dat is logisch, want iedereen heeft wel stressvolle en drukke periodes. Dus als je maar blijft doorgaan dan kun je er op wachten. Anno 2017 dwingt onze leef- en informatiewereld ons om steeds maar door te gaan. Er lijkt geen ruimte voor rust.

Niet iedereen krijgt een burn-out. Wie krijgt er dan geen burn-out? Dat zijn mensen die regelmatig stilstaan bij hetgeen zij doen en die op tijd zeggen: ‘Even stop’. Zo simpel is dat. 

Prof. dr. W. Schaufeli, autoriteit op het gebied van onderzoek naar burnout, beweert in het NRC van 11 april, dat je geen burn-out krijgt als je maar bevlogen bent in je werk. Bevlogenheid is volgens hem de tegenhanger van burn-out. Niets is minder waar. 

Bevlogenheid is een valkuil. Opgaan in je werk kan betekenen dat je de grens niet meer goed herkent, geen stop kunt zeggen en dus het risico loopt te veel van je lichaam te vragen. Gedrevenheid kost veel energie. 

Behandeling

Vele wegen leiden naar Rome. Heb je eenmaal een burn-out, dan kun je worden opgevangen in allerlei mogelijke therapieën en door een scala aan hulpverleners: huisarts, POH, psycholoog, GGZ, mindfulness, haptonomie, yoga, coaches, noem maar op. En eerlijk gezegd, iedereen kan op de een of andere manier baat hebben bij welke behandeling of begeleiding dan ook. Zelfs een gesprek aan de keukentafel van de buren kan helpen. Naar mijn mening helpt het, als er iets in zit van: ‘Even stoppen, rust en afstand nemen, even de dingen op een rijtje zetten’. In één van de afleveringen van Sophie Hilbrand antwoordt onze BN-er Bram Bakker (psychiater) op de vraag wat hij vindt van mindfulness: ‘Tijdsbesteding!’ Arrogant en de plank volledig misslaan, zo is zijn antwoord te typeren. Mensen hebben baat bij het even terugkeren naar zichzelf (dus ‘even stop’) hetgeen gebeurt bij mindfulness-training. Het is zelfs wetenschappelijk aangetoond!  

Preventie 

Belangrijker dan behandelen is het voorkomen van burn-out. Niemand wenst zichzelf een burn-out, waarbij je echt de grip op jezelf verloren bent. Hoe eenvoudig een burn-out te voorkomen is laat zich eigenlijk uit het bovenstaande raden. 

Je hebt het al wat langer erg druk (privé of werk), je merkt dat je moeilijker inslaapt, je zit niet lekker in je vel, je piekert wat meer, je bent ’s morgens bij het opstaan niet echt goed uitgerust, het is moeilijker geworden om je te concentreren, je bent vaker en eerder moe dan voorheen, je vindt het moeilijk om je te ontspannen, je maakt je zorgen. 

Tijd om stil te staan. ‘Even stop’! Er moeten keuzes gemaakt worden en misschien moeten er ook wel knopen worden doorgehakt. Het is verstandig op zo’n moment om wat hulp te zoeken. Omdat er meerdere factoren ten grondslag kunnen liggen aan dergelijke klachten is raadpleging van een deskundige aan te bevelen om eens goed te inventariseren. Praten over je zorgen, hoe is het zover gekomen, wat wil ik eigenlijk, wat is voor mij het beste om te doen, zijn er tips om klachten te voorkomen, allemaal vragen die je wellicht moeilijk alleen kunt beantwoorden.

Dus eigenlijk is voorkomen van burn-out niet zo moeilijk: tijdig en regelmatig stilstaan bij datgene waar je mee bezig bent. Rust inplannen, afstand nemen en dingen op een rijtje zetten. Het is niet onbelangrijk om je te realiseren dat je het (misschien met een beetje hulp) wel allemaal zelf moet doen: preventie door bewustwording. 

Gijs Schraa is arts en CSR-coach in Tilburg. CSR staat voor: chronische stress reversal. Deze richting van coaching gaat primair uit van burn-out als een lichamelijke aandoening. Door de lange periode van stress ontstaan er lichamelijke veranderingen (zenuwstelsel, hormonen, etc.) die de klachten bij mensen veroorzaken. Dat houdt in dat ook de aanpak van burn-out een andere invalshoek heeft dan gebruikelijk. Voor meer informatie: www.csrcentrum.nl of op: www.afstandnemen.nl