Volledig scherm
Miny Lammerts en Romke van der Meer bij de lichtgevende stenen, een tijdelijk monument van Daan Roosegaarde. © Jeroen Appels/Van Assendelft

Ook Oss stond stil bij gruwelen WO II: ‘Gij zult niet onverschillig zijn’

OSS - Zo’n zestig aanwezigen stonden maandagavond tijdens een herdenking in het gemeentehuis in Oss stil bij de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog. Onder hen leden van de Joodse gemeente die speciaal voor deze gelegenheid waren uitgenodigd. De Osse herdenking sloot aan bij de internationale Holocaustherdenking in het voormalige vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau.

Voor het gedenkteken in de ontvangsthal van het gemeentehuis ligt nu een tijdelijk kunstwerk van Daan Roosegaarde. De cirkel vol oplichtende stenen is een symbool voor alle gedeporteerden uit de Tweede Wereldoorlog. 

Stenen een belangrijk symbool

,,Stenen zijn voor ons een belangrijk symbool’’, zei Philip Mozes, de voorzitter van de Joodse gemeente in Oss, na afloop van het officiële gedeelte. ,,Als wij een kerkhof bezoeken, leggen we een steen op de grafstenen als teken van onvergankelijkheid. Een steen vergaat nooit.’’

Mozes (66) leidt momenteel een gemeente die uit slechts zeventien personen bestaat. ,,We zijn voor het grootste deel familie van elkaar en met elkaar bevriend. We hebben geen synagoge meer. Daarvoor gaan we nu naar Eindhoven of naar Nijmegen. Dat onze gemeente zo klein is, is nu eenmaal deel van ons leven.’’

Mozes is ervan overtuigd dat de overheid tijdens de oorlog te weinig heeft gedaan om Joden te redden. Hij vindt de excuses die de Nederlandse regering bij monde van minister-president Rutte heeft uitgesproken dan ook heel terecht en zegt er waardering voor te hebben. 

Onder de indruk van toespraak

Quote

Hoe heeft dit kunnen gebeuren

Maar van de toespraak van burgemeester Wobine Buijs tijdens de bijeenkomst in Oss was hij echt onder de indruk: ,,Zij heeft met haar hart gesproken en raakte met haar woorden de kern van de zaak. Het is ook heel belangrijk dat deze herdenking in Oss plaatsvindt want Oss heeft een grote Joodse historie. Ook de fabrikanten Zwanenberg en Hartog waren Joden.’’ 

Het aantal uit Oss weggevoerde mensen bedraagt 269. Dit precieze getal noemde burgemeester Wobine Buijs in haar toespraak. ,,Hoe heeft dit kunnen gebeuren; als groep één persoon volgen en anderen stigmatiseren en tot vijand maken’’, vroeg zij zich af. Zij deed een oproep om onverschilligheid uit te bannen. ,,Het is het elfde gebod: Gij zult niet onverschillig zijn. Bij fundamenteel onrecht ga je naast degene staan die anders is, of andere keuzes maakt. Want ‘deep down’ weten we wat goed en wat slecht is.’’ 

Roerloos, hand in hand

Miny Lammerts (63) en haar partner Romke van der Meer (66) waren naar deze herdenking gekomen in de volle overtuiging dat het heel belangrijk is om te herdenken. Roerloos, hand in hand, ondergingen zij de twee minuten stilte in een verduisterde hal. Dat door een technische onvolkomenheid de stenen van het kunstwerk niet oplichtten, namen ze voor lief. 

Van der Meer: ,,Als gewezen leerkracht vind ik het heel belangrijk om de getuigenissen van de gruwelijkheden in de vernietigingskampen door te geven.’’ Miny Lammerts heeft zich altijd nauw verbonden gevoeld met de Joodse gemeenschap: ,,Mijn voormalige partner Pieter Roskam is in 2014 overleden. Hij was indertijd betrokken bij de struikelstenen in Oss. Daarnaast hebben wij ook Joodse vrienden en buurtgenoten.’’ Reden genoeg om aanwezig te zijn bij de herdenking.