Volledig scherm
De lijsttrekkers van de dertien grootste partijen voorafgaand aan het debat. © ANP

Partijen vechten voor elke stem tijdens slotdebat

StatenverkiezingenDe regeringspartijen dreigen een opdoffer te krijgen morgen bij de Statenverkiezingen. Bij het laatste verkiezingsdebat op tv vanavond vocht iedereen voor de laatste stem.

Volledig scherm
Mark Rutte (VVD) en Lodewijk Asscher (PvdA) © ANP

Het slotdebat van de verkiezingscampagne was nog niet begonnen of PVV-leider Geert Wilders besloot al de aanval te openen op VVD-leider Mark Rutte. Waar alle partijleiders voor het debat even allemaal iets mochten zeggen over de aanslag in Utrecht, verweet hij Rutte ‘krokodillentranen’. Want deze aanslag was mede het gevolg van zijn open-grenzenbeleid, vindt Wilders. Ook Forum voor Democratie-voorman Thierry Baudet koos meteen de aanval.

Het zette de toon voor een debat waarin elke partijleider probeerde nog even snel puntjes te scoren bij de eigen achterban. Waar PVV en FvD begonnen over immigratie, bereden ook de anderen hun stokpaardjes. Lilian Marijnissen (SP) begon over de zorg die volgens haar slechter is geworden. Jesse Klaver (GroenLinks) over klimaatbeleid. Rob Jetten (D66) pleitte voor meer Europese samenwerking.

En zo kwamen er meer onderwerpen voorbij waar de leden van de Provinciale Staten die vandaag verkozen worden niet over te zeggen hebben. Wel kiezen de statenleden in mei de leden van de Eerste Kamer.

Landelijk

Ongeveer de helft van de kiezers laat zijn stem bij de Statenverkiezingen zijn stem bepalen door de landelijke politiek, slechts 15 procent kijkt alleen naar provinciale thema’s en voor de rest is het een beetje van allebei, blijkt uit onderzoek van I&O. De Provinciale Statenverkiezingen gaan dan al snel gaan over het beleid van het zittende kabinet. Vrolijk van de prognoses kunnen de regeringspartijen niet worden.

De coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie heeft nu de krapst denkbare meerderheid van 38 zetels in de Eerste Kamer. Volgens de laatste Peilingwijzer van 13 maart houden de vier coalitiepartijen daar nog 27 van over. De Peilingwijzer is het gemiddelde van een aantal peilingen vertolkt.

Forum

Vooral nieuwkomer Forum voor Democratie gooit hoge ogen in de peilingen en zou zo de tweede partij in de Eerste Kamer kunnen worden. Opiniepeiler Maurice de Hond voorspelde gisteravond dat de aanslag in Utrecht invloed heeft op het stemgedrag vandaag. Vooral de achterban van Forum voor Democratie en de PVV zouden meer dan anders geneigd zijn te komen opdagen.

Alle partijleiders grepen het slotdebat dan ook aan om hun achterbannen te mobiliseren. Want de opkomst gaat een verschil uitmaken. De voormannen van de regeringspartijen profileerden zich vooral als degenen die verantwoordelijkheid nemen terwijl de oppositie alleen aan de zijlijn staat te roepen.

Keuzes

Volledig scherm
Lijsttrekkers Rob Jetten (D66) en Jesse Klaver (GroenLinks) © ANP

Jetten tegen Klaver: ,,De wereld vraagt moeilijke keuzes, kan u die maken?’’ CDA-leider Sybrand Buma tegen Marijnissen: ,,Ik roep u op uit de zijlijn te komen en Nederland met compromissen beter te maken.’’ Een zichtbaar vermoeide Rutte (hij vergat een keer zijn tekst) riep zijn voormalige kompaan PvdA-leider Lodewijk Asscher op niet tegenover maar naast elkaar te staan.

Of het helpt, moet vandaag blijken. Mochten de regeringspartijen inderdaad zo veel verliezen, dan maakt dat het werken niet per se onmogelijk voor de het kabinet. Mark Rutte is een beproefd smeder van onmogelijke coalities. Na de Statenverkiezingen van 2011 kwam Ruttes gedoogcoalitie van VVD, CDA en PVV net één zetel tekort voor een meerderheid. Al snel zat SGP-leider Kees van der Staaij op de achterbank van de dienstauto van minister-president Mark Rutte. In ruil voor steun kreeg hij ondermeer gedaan dat ambtenaren die homo’s weigerden te trouwen niet werden aangepakt.

De achterbank van Rutte was te klein voor de steun die hij nodig had tijdens zijn tweede kabinet. Regeringspartijen VVD en PvdA hielden na de Statenverkiezingen van 2015 maar 21 Senaatszetels over. Toch kon vrijwel alle wetgeving worden doorgevoerd door telkens wisselende coalities te sluiten.

Nu flirten Rutte, Buma en Jetten al voorzichtig met Klaver, Marijnissen en Asscher. Opvallend: Asscher begon met Rutte te complimenteren voor zijn optreden rond de aanslag.

  1. Kaag: geen probleem om Blok te vervangen naast koningspaar

    Kaag: geen probleem om Blok te vervangen naast konings­paar

    Minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking) zou naar India reizen om een grote handelsmissie te begeleiden, maar ze wijkt vrijwel geen moment van koninllijke zijde. Bij het staatsbezoek dat koning Willem-Alexander en koningin Máxima deze week aan India brengen zouden ze het gezelschap hebben van minister Blok (Buitenlandse Zaken), maar hij sluit pas morgenavond aan. Blok bleef langer in Europa voor overleg over de crisis in het noorden van Syrië.