Volledig scherm
De Tramkade © Sandra Peerenboom

'Ze vechten elkaar de kiet uit' op de Tramkade

Do 9 nov. De Tramkade is een succes, zo is althans het beeld dat een officiële evaluatie opleverde. Maar achter de schermen vechten partijen elkaar ook al vier jaar ‘de kiet uit’. Van samenwerking tussen de twee belangrijkste partijen, de Conceptenbouwers en Social Label, is eigenlijk geen sprake.

Door Bart Gotink

De belangrijkste vraag waar het hele conflict om draait: waar moet het naar toe met het terrein en gebouwen van de voormalige veevoederfabriek De Heus? De strijd die daarover de afgelopen jaren is gevoerd gaat tussen de Conceptenbouwers in de Mengfabriek enerzijds en Social Label in het Werkwarenhuis anderzijds. Twee kapiteins op één schip, die ‘volstrekt langs elkaar heen werken’, ‘schelden’, ‘elkaar de kiet uitvechten’ en ‘hysterisch boos kunnen worden’, zoals betrokkenen het verwoorden. En dat schaadt het open en experimentele karakter. En juist om te experimenteren is het terrein door de gemeente voor tien jaar ‘aan de stad gegeven.’

'Wat willen we met het terrein?'

Volledig scherm
Tramkade © Sandra Peerenboom

De kiem van het continue geruzie ligt al bij de start van de ‘culturele hotspot’ in 2014. Den Bosch koos voor het experiment op het terrein van voormalig veevoederfabriek De Heus, omdat de tijd voor projectontwikkeling nog niet rijp voor was. Zowel op het GZG-terrein als in het Paleiskwartier werden woningen neergezet, en de markt was op dat moment te klein om ook grootschalig aan de Tramkade te starten, vertelt Geert Snijders. Als voorzitter van de stichting Tramkade - een stichting die aan hetzelfde verschil van meningen ten onder ging - was hij van begin af aan betrokken bij het proces.

Drie partijen meldden zich uiteindelijk met plannen voor het verlaten fabrieksterrein. De Verkadefabriek, de Conceptenbouwers en Social Label en het Werkwarenhuis. De gemeente bemoeit zich met opzet weinig met dit overleg, om zo bij wijze van experiment het gebied echt ‘aan de inwoners te geven’. Het lukt de Stichting Tramkade echter niet iedereen op één lijn te krijgen. Snijders: ,,Er is twee jaar lang vergaderd. Waar willen we heen met het terrein? Wat hebben we nou? Maar we kwamen er niet uit.” Dat beeld wordt bevestigd door anderen aan tafel, onder wie Joep Mol, die projectleider was namens het bestuur van de stichting.

Geëscaleerd

Aan die overlegtafel zitten dan ook een aantal stevige persoonlijkheden, die elkaar weinig gunnen. Petra Janssen en Simone Kramer van Social Label zijn daarin meer de ontwerpers, die gewoon starten en kiezen voor organische groei. Kirsti Pol en Michael Bol van de Conceptenbouwers zijn meer architecten, die uitgaan van bestaande zaken en experimenten die er al zijn, om deze te laten landen in de Tramkade. De eerste kiest daarbij meer voor kunst, design en sociaal werk, de tweede gaat meer voor food en de circulaire economie (zonder verspilling). De verwijten vliegen gedurende die jaren over en weer. Social Label zou niet professioneel zijn, de Conceptenbouwers copycats, zo wordt gezegd.

,,Dat conflict is alleen maar verder geëscaleerd. Het zijn twee compleet verschillende initiatieven”, aldus Snijders. Die onoverbrugbare verschillen in visies en karakters worden keer op keer bevestigd door eenieder die je spreekt over het terrein. De stichting Tramkade, waarin van beide partijen afgevaardigden zitten, stopt er uiteindelijk mee. De BIM neemt het beheer van de gebouwen en de exploitatie van de Kaaijhallen over.

Gedwongen huwelijk

Volledig scherm
Tramkade © Sandra Peerenboom

Beide partijen spreken zelf overigens niet over ‘ruzie’, maar over ‘een principieel verschil van inzicht’, aldus Michael Bol. Petra Janssen spreekt van ‘een gedwongen huwelijk’. ,,We zijn een paar jaar geleden inderdaad door de gemeente bij elkaar gezet. Wij werken nu beiden aan ons eigen succes, deels langs elkaar heen. Maar er is wel degelijk goed overleg over gezamenlijk zaken als het buitenterrein.”

De organisatievorm die beiden in het vervolgtraject kiezen, verschilt. In het Werkwarenhuis is er uiteindelijk voor gekozen om verhuur en beheer van de ruimtes door anderen te laten doen, en de initiatieven vrij te laten. ,,Wij kiezen meer de rol van kwartiermaker en willen partijen bij elkaar brengen”, zo vertelt Janssen van Social Label. Werken zonder ballotage, is het idee. In de Mengfabriek vallen de initiatieven veel strakker onder de naam en regels van de Conceptenbouwers. ,,De vraag die daar onder ligt is: maken individuele projecten de Tramkade als geheel succesvol, of maken gezamenlijke projecten een succes van de Tramkade?”, zo vertelt Bol.

Eigen gebouw

Het leidt er wel toe dat in de gemeentelijk evaluatie van juli staat dat ‘de term ‘Tramkade’ op dit moment niet altijd leidend is’. Ofwel: beiden communiceren liever over het eigen gebouw en de eigen activiteiten dan over het terrein an sich. Joep Mol: ,,Iedereen zit in zijn eigen gebouw en werkt aan zijn eigen projecten.”