Volledig scherm
Cursus ‘droogzwemmen’ voor werklozen in de achterliggende tuin (1936) van de Tuinstraat 66/68/70, vroeger het pand van de RK Tilburgsche Gildenbond. Het werk van de bond had ook een opvoedkundig tintje, ter ‘verheffing’ van de katholieke volksklasse. © Tuinstraat, de verbinding

Een kleine geschiedenis van de Tuinstraat: 'Gegons, gesis, gefluit, dramatisch!'

Woe 5 apr: ‘Zoude het niet verkieslijker zijn, bestaande bewoonde straten te verbeteren, dan nieuwe straten te maken, waarvan het nut hoogst twijfelachtig is? – Men denke maar eens aan de Tuinstraat!’

door Bas Vermeer

Tegen de aanleg van één van de mooiste straten van de Tilburgse binnenstad werd in 1881 nog gefulmineerd in de krant. De anekdote is opgetekend in het boek ‘Tuinstraat, de verbinding’ van Stichting Straat, de stichting die karakteristiek Tilburgse straten belicht. In de bijna 100 pagina’s is het fijn struinen door het verleden van de straat.

Tuinpadje
De geschiedenis van de Tuinstraat begint 10 jaar voor de ingezonden brief als het ‘Tuinpadje’ tussen de Willem II-straat en de Heuvel wordt verhard. In 1880 ontstaat het plan om het pad als volwaardige straat te verlengen richting de Nieuwlandstraat. 

Maar de gemeente heeft veel moeite om alle benodigde grond te verwerven: pas in 1897 is de Tuinstraat, de laatste binnenstadsontsluiting, een feit. En vanaf dat moment gaat het snel. Telt de straat in 1891 nog geen twintig voordeuren, in 1905 zijn er bijna honderd huisnummers. 

Erg dramatisch!
Al is het er niet altijd prettig wonen, schrijft één van de bewoners in 1912 in de Nieuwe Tilburgsche Courant. ‘Vooreerst prijken er 2 grote fabrieken, waarvan een op slechts enige meters afstand van bewoonde huizen, en profiteren de overburen den gehelen dag van gegons, gesis, gefluit, fabrieksodeur, gezang van werkvolk, dikwijls erg dramatisch!’

Eén van de ‘boosdoeners’ is een gigantische wolstoffenfabriek die rond 1865 van de Heuvelstraat naar de Tuinstraat wordt verplaatst. 

Volledig scherm
De wolstoffenfabriek van de Heuvelstraat werd in 1863-1865 verplaatst naar de Tuinstraat en daar aanzienlijk uitgebreid. © Tuinstraat, de verbinding

Nog meer textielnijverheid is er verderop in de straat. Jean François Gimbrère heeft in 1853 een paraplufabriek aan de Heuvelstraat. Aan de Tuinstraat is dan het atelier gevestigd, waar ook parasols en wandelstokken worden gemaakt. In 1911 wordt onder de twee generatie een fabriek gebouwd aan de Tuinstraat.

Oorspronkelijke aanzicht
Die fabriek staat er nog altijd, al is het tegenwoordig modezaak Gimbrère en ligt het pand aan het Pieter Vreedeplein. De aanleg van dat plein nam namelijk een flinke hap uit de Tuinstraat. Veel oude bebouwing sneuvelde. Veertig jaar eerder slokten de uitbreiding van de V&D en de aanleg van de parkeerplaats ook al stukken op.

Toch heeft de Tuinstraat haar oorspronkelijke aanzicht grotendeels behouden, noteert Berry van Oudheusden in zijn boek. Omdat het altijd een ‘woonstraat’ was, zonder kantoorgebouwen, warenhuizen of publieke ruimtes. Er hoefde dus niets te worden uitgebreid, gemoderniseerd of vervangen.

Volledig scherm
De Tuinstraat vanaf de Vijfsprong gezien. © Tuinstraat, de verbinding

Invulling
Vooral de invulling is veranderd. Ooit telde de straat verschillende cafés, drie slagers, een bakker, een visboer, een groenteman, vier kapsalons, diverse tabaks- en kledingzaken, handelaren in huishoudelijke artikelen en drie interieurwinkels. ‘Blijkbaar had de straat voldoende kapitaalkrachtige huishoudens om die handel levensvatbaar te houden.’

In het boek van Van Oudheusden krijgt niet alleen de Tuinstraat maar ook de bewoners weer een gezicht. Anthony Kok, één van de grondleggers van kunststroming De Stijl, woonde er. Evenals Rob Stenders die er het fundament voor zijn carrière als deejay en radiopresentator legde. De Tuinstraat telde ook veel Joodse bewoners die de oorlog niet zouden overleven.

Tuinstraat-maand
Het boek is vanaf vrijdag te koop bij de Tilburgse boekhandels en Cinecitta. In de bioscoop is er ook een tentoonstelling over de historische ontwikkeling en de architectonische veelzijdigheid van de Tuinstraat te zien. 

Daarnaast is er tot het eind van de maand nog veel meer te doen: zo zijn er architectuurwandelingen, excursies en een spectaculair slotweekend . Op 29 en 30 april is er zang, dans, muziek, theater en andere presentaties op twintig locaties in de Tuinstraat.

Meer info is hier te vinden

Volledig scherm
Louis met dochter Elsie (Tilburg 1945). Elsie woont er nog altijd: zij is de langst zittende bewoner van de Tuinstraat. © Tuinstraat, de verbinding
BD gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement