Volledig scherm
Een deel van de strip. Foto Jan van Eijndhoven/BeedlWerkt

Kuifje in het Tilburgs: 'Lammenteertis nie zo, duuzend bommen èn grenaote'

Di 10 nov: Aan de ambachtelijke tekeningen van Hergé mochten ze natuurlijk met geen vinger aankomen. Maar de oorspronkelijke tekst, daar konden ze vrijelijk een Tilburgse draai aan geven, de vier vertalers van het Kuifje-album ‘De sieraoj van Bianca Castafiore’. Kuifje verandert door hun ingrepen in een eigenwijs Tilburgs manneke.

door Joost Goutziers

"Zwèègt stil !… „” zegt de reporter, als hij met zijn maat kapitein Haddock door de bossen banjert. „Löstertis !… Nèt of ik en kèènd heur schreuwe…”

Kappietein (zo schrijf je dat) Haddock blijkt het Tilburgs dialect verdraaid goed te beheersen. Dat bewijst hij op de eerste pagina van het album als hij met Kuifje langs een vuilnisbelt, zeg maar de Spinder, wandelt: „Ôo, mar kèktis: we koomen ok nèt langs diejen stinkbèlt nèffenaaf, waor ze alle zôoj, vèùl èn völleghèd van hil den omtrèk stòrte.”

Tibetaans
De vertaling van ‘De Juwelen van Bianca Castafiore’, het 21e Kuifje-album uit 1963, is een initiatief van fan Hans-Georg van Liempd. Hij werkt op de School of Social and Behavioral Sciences in Tilburg. Kuifje is in veel talen uitgebracht, zelfs in het Tibetaans, Mongools en Georgisch. Dan kan het Tilburgs dialect niet achterblijven, zo bedacht Van Liempd. Zijn idee werd omarmd door de stichting Tilburgse Taol.

In januari kwam Van Liempd met zijn idee naar buiten; vanaf 12 november ligt het stripboek in de winkels. Het kan snel gaan. Van het album zijn 1.000 hardcovers en 4.000 albums met een zachte kaft gedrukt. Voor de verzamelaars zijn genummerde exemplaren beschikbaar.

Meteen rijst de vraag hoe de gevleugelde uitspraak van kapitein Haddock is vertaald. Het antwoord komt snel, meteen als hij in het bos een zigeunermeisje ontdekt: „Lammenteertis nie zo, duuzend bommen èn grenaote !… We frèètenoe nie op !…”

Bombardement
Het boek bevat een bombardement aan Tilburgse woorden en uitdrukkingen - meejpesaant, begòzzie, dè hak glad vergeete - waardoor het veel weg heeft van een parodie. De vier vertalers hadden dan ook veel plezier, zegt Theo van Iersel. „Er was veel discussie over woorden, maar er is ook hard gelachen. Dit album leent zich goed voor een vertaling in een stadsdialect, want het heeft een plaatselijke kleur. Bij albums als ‘Raket naar de maan’ lukt dat niet.”

In het album logeert de beroemde operaster Bianca Castafiore op een kasteel. Kapitein Haddock heeft weinig op met haar muzikale kwaliteiten. Op een dag wordt de smaragd van Castafiore gestolen en zigeuners krijgen de schuld. Uiteindelijk blijkt het sieraad door een ekster te zijn gestolen. In het Tilburgse album logeert de operaster op kasteel Moerenburg en is er een aubade door harmonie L’Echo des Montagnes. Nog meer Tilburgse elementen: slagerij Van de Pas en steenhouwer Schaapsmeerders Heikant.

Het album kost een kleine 18.000 euro aan rechten en drukkosten. Zaterdag is er een signeersessie door de vertalers bij boekhandel Gianotten Mutsaers. Ze zijn beschikbaar voor vragen.
Of om met stunteldetectives Jansen en Janssen te spreken: „As gij dan zo gèère de puntjes op de i zèt, zo ik van jou wèlles wille weete wè gij te zègge hèt op de vraog diek oe naa gao stèlle…”