Volledig scherm
Toneelvereniging De Tweede Jeugd uit Moergestel brengt ‘De Expo-Cruise’ op de planken. © Pix4Profs / Joris Buijs

De Tweede Jeugd laat Moergestel huilen van het lachen (zoals Sjaan en Dien dat deden)

VIDEO + ARCHIEFMOERGESTEL - Drama is er al genoeg in de wereld. Dus zweert De Tweede Jeugd in Moergestel bij kluchten, al gaan de gedachten nu ook uit naar Lies, een van de sterspelers.

Hoe staat het zo kort voor de première met de acteerprestaties? Wilna Schut trekt een zuinig mondje: ,,Redelijk. Tempo kan hoger. En het mag harder.”

Zo kennen de spelers van De Tweede Jeugd haar weer. Het speelplezier mag bij het ouderentoneel van Moergestel voorop staan, hun Oisterwijkse regisseuse haalt er wel uit wat erin zit.

Een vette lach

Het is sowieso een pittig seizoen voor de acteurs op respectabele leeftijd. Oktober vorig jaar, op de dag van de bevrijding van Moergestel, brachten ze her en der in het dorp de oorlog spelend tot leven. 

En nu staat ‘De Expo-Cruise’ alweer op het programma. Kees van Dijk, ook alweer 82, verzucht dat hij ‘keikapot’ is. Maar ook daar hoort een vette lach bij.

Het is andermaal een klucht geworden, het genre waar de Tweede Jeugd bij zweert.

,,Want er is al drama genoeg in de wereld”, zegt Kees. ,,Wij willen de mensen laten huilen van het lachen.” In dit stuk stuit een welgestelde familie tijdens een cruise op de tokkies die ze thuis al als buren kennen: hilariteit alom op de ‘Expo-Cruise’.

Quote

Er is al drama genoeg in de wereld

Kees van Dijk

Glimlachen om spitsvondigheden van tekstschrijver D.J. Eggengoor mag ook. Deze op rijm bijvoorbeeld: ‘Dáárom, dat is geen reden. Als een boer van de trap valt, is ie zo beneden.’

Toch zal menig speler donderdag, vrijdag en zaterdag ook dubbele gevoelens hebben. ‘De Expo-Cruise’ had vorig jaar al opgevoerd moeten worden. Maar toen werd Lies Frommé-van Dijk, een van de sterspelers van De Tweede Jeugd, ernstig ziek. Lies overleed in februari van het vorig jaar.

Volledig scherm
Lies Frommé (rechts) neemt in 2018 applaus in ontvangst, samen met medespelers (vlnr) Jan van Zon, Kees van Dijk en Hans Krist © Facebook

Ze waren al een eind op scheut met repeteren, maar het verdriet om Lies was te groot om op het podium de lolbroek aan te kunnen trekken.

Brabantse Thea

Lies zou het in stuk Brabantse Thea spelen. Om die rol van haar over te kunnen nemen, heeft Mien van den Boogaart het souffleren overgedragen aan Lianne Kocx. Het voelt goed bij Mien: ,,Tijdens haar ziekte heb ik het er met Lies nog over gehad.”

Volledig scherm
De Tweede Jeugd, het ouderentoneel van Moergestel, anno 2020 (tweede van links regisseuse Wilna Schut). © Martien Oerlemans

Hoe oud De Tweede Jeugd ondertussen is, blijkt niemand precies te weten. Maar in het archief van het Brabants Dagblad zitten twee afscheidsinterviews met vedettes van het Moergestels toneel (zie hieronder). 

Comédiennes

Dien Ketelaars zwaaide in 1995 af, voor Sjaan van Lieshout viel het doek in 2003. Wilna Schut heeft de twee comédiennes, allebei overleden inmiddels, onder haar hoede gehad. ,,Echte karakters. Maar onze spelers van nu kunnen er ook wat van hoor.”

De voorstellingen in Den Boogaard zijn op donderdag 23 januari om 14.00 uur (speciaal voor senioren) en op vrijdag 24 en zaterdag 25 januari om 20.00 uur.

GRANDE DAME MET PRETOOGJES

Volledig scherm
Sjaan van Lieshout nam in 2003 afscheid van het Moergestels toneel. © Patrick Guitjens/PVE

Tom Tacken

Brabants Dagblad, 17 januari 2003

Ze had het van nature maar vond ‘gezellig samen spelen’ toch het mooist. In Moergestel nam gisteren Sjaan van Lieshout, een jaar te vroeg, afscheid van het ouderentoneel.

Met alleen al dat loopje van haar kon ze een zaal inpakken. Of ze nu sjokte of schreed, nooit bewoog dat lijf van Sjaan van Lieshout zich zomaar voort. Het leek er onderweg nog bij te spreken ook: een heerlijke lichaamstaal. 

Gistermiddag zat ze zelf in de zaal van Den Boogaard, te kijken hoe de anderen van De Tweede Jeugd het ervan afbrachten. ‘Heel goed hoor’, zou ze na afloop zeggen. ‘Ze hebben een mooi stuk. Je kunt er niet alleen om lachen. Er zit ook wat in.’ Eigenlijk was de rol van Willemijn, een boerenmeid die wel een glaasje lust, voor haar weggelegd. Maar Sjaan kreeg in september een hartinfarct en beseft nu dat ze op haar 79e een stap terug moet.

Boerenstand

Daarom zijn er mooie woorden en bloemen voor Sjaan, die 22 jaar lang Moergestel onthaalde op ouderentoneel van het hoogste niveau. Ze weet nog wat wijlen Dien Ketelaars, jarenlang haar gelijke op het toneel, vlak na háár afscheid zei: ‘Ik zou zo weer op het podium willen springen.’ 

Maar Sjaan weet dat het niet anders is: ‘Op m’n tachtigste had ik sowieso willen stoppen. Jammer dat het een jaar eerder moest zijn.’ 

Quote

Ik zou gewoon weer bij een amateur­club­ke gaan. Gezellig samen spelen, dat is het mooist

Sjaan van Lieshout

Als meisje zat ze op zondagmiddagen in Haaren verlekkerd te kijken naar het toneelspel van De Jonge Boerenstand. Meespelen was natuurlijk uit den boze: op de planken bleven de geslachten strikt gescheiden. Eenmaal in Moergestel zou op de boerderij het gezin met zeven kinderen jarenlang op de eerste plaats komen: ook dat was vanzelfsprekend. 

Zo was ze al een hele tijd de vijftig voorbij toen dan eindelijk voor Sjaan van Lieshout het doek openging. Moergestel had zomaar ineens een grande dame in zijn midden.

Van nature

Wilna Schut, sinds jaar en dag de vaste regisseuse bij De Tweede Jeugd, wist meteen dat ze goud in haar handen had: ‘Sjaan heeft het van nature. Ze kan timen zonder te timen. Haar mimiek, haar houding: er stáát echt iemand. En dan die pretoogjes, hè.’ 

Hoe zou ze haar leven overdoen? Zo snel mogelijk naar de toneelschool? Karakterrollen opeisen bij gesubsidieerde gezelschappen? Schitteren in televisiedrama’s?

‘Nee nee’, schudt Sjaan gedecideerd het hoofd. ‘Dè past nie. Ik zou gewoon weer bij een amateurclubke gaan. Gezellig samen spelen, dat is het mooist.’ 

Ze heeft nu eenmaal niet de flair en de presentatie van een Mary Dresselhuys, weet Wilna Schut: ‘Bescheiden, hè. Ik heb het meegemaakt dat ze om een kleinere rol vroeg om een ander een plezier te doen. Zo was Sjaan ook al die jaren: een bindende factor binnen de club. We hebben gelukkig leden genoeg, maar we zullen wel een nieuw evenwicht moeten zoeken, nu Sjaan niet meer meedoet.’ 

Sjaan: ‘Maar ik kom nog wel eens kijken hoor.’ 

GRAND OLD LADY MET KNAKWORSTJES

Volledig scherm
Dien Ketelaars nam in 1995 afscheid van het Moergestels toneel. © Archief Moergestel Nieuws

Tom Tacken

Brabants Dagblad, 23 januari 1995

Van Heintje Davids, die afscheid blééf nemen van haar publiek, heeft Dien Ketelaars nooit gehoord. De Moergestelse heeft trouwens helemaal geen voorbeelden. 

Dien is d’r eigen: Lamberdina Ketelaars-van Balsvoort. Geboren aan de Soeperdonk in Oirschot, 82 jaar, zeven maanden en twee dagen geleden ‘Als ge ‘t dan toch weten wilt.’ 

‘Zomar een rauw mens’

 Ze vindt zich zo langzamerhand oud genoeg om met toneel te stoppen. Nee, daar komt ze niet op terug. Vanavond speelt de Grand Old Lady van het Moergestels toneel haar laatste rol: Pleun Kleverkamp. ‘Zomar een rauw mens.’ 

Twintig jaar duurde haar carrière bij de toneelclub voor ouderen, De Tweede Jeugd. Vanaf morgen bestaat Diens derde jeugd uit: fietsen, kaarten, lezen.

Welke boeken zoal? ‘Wacht maar ‘s.’ Ze trippelt naar het dressoir. Sinds de dood van haar man, die bij de Boerenbond werkte, woont ze alleen in het bejaardenwoninkje. Het is een hele pil waar Dien mee terugkeert: ‘Het gemengde landbouwbedrijf op de zandgronden in Noord-Brabant 1886-1930.’ 

Pittige kost, maar Dien weet hoe ze zoiets moet verorberen. ‘Nie van voren af aan gaan lezen. Zomaar stukskes eruit, da’s beter.’

Generale

Het is de dag van de generale repetitie. Diens rekwisieten liggen al klaar in de koffer. Bij het amateurtoneel moeten spelers meer dan hun acteertalent meebrengen. Zo diende Dien voor een panneke met worst te zorgen. Wat voor worst? Ze tilt de deksel van de pan en haalt een blik knakworstjes op.

‘Ut doe wel zeer, maar ge moet gaan als ge nog goed bent’, zegt ze dan. ‘Ik heur nie alles effe goed meer. En straks moet ik vur m’n heup terug. Alle jaren komt er wel iets bij.’ 

Quote

Als er schunnige stukskes tussen zaten, dan haalden we die eruit

Dien Ketelaars

Maar tekst van buiten leren, dat is ook op haar 82ste geen enkel probleem. ‘Nooit moeite mee gehad.’ De catechismus was op school een kolfje naar Diens hand.

Daarom zei ze al snel ja toen haar twintig jaar geleden werd gevraagd bij de nieuwe toneelclub voor bejaarden te komen. De eerste voorstelling is een legendarische geworden. 

Cees van Dijk vergat een flink stuk tekst. Piet van Remunt, die achter de coulissen op zijn beurt stond te wachten, stak zijn hoofd door de gordijnen en riep: ‘Zo wijd zijn we nog nie!’ 

Afgang

‘Een afgang ja, maar we hadden durgespeuld als het publiek nie zo vervelend ha gedaan. De hele zaal begon te zingen van ‘ze zen mee d’r kuntje in het water gevallen, falderalderiere’. Toen zijn we d’r acuut mee opgehouwe.’ 

Alle tekstboekjes uit de afgelopen twee decennia heeft ze nog, gekaft en wel. Titels als: ‘Toch kerstsfeer’, ‘Bij de pedicure’, ‘Het Veenspook’ en ‘Het ontvolkte huis’, Diens meest dierbare stuk. 

Het zijn blijspelen van het niet al te stoute soort. ‘En als er schunnige stukskes tussen zaten, dan haalden we die eruit.’ 

Voorbeeld? ‘Nou, een keer iets mee kiepe op de roest. En toen waren de eierstokken ineens gestolen. Ho! Ge zet da nie in de krant, heure!’ 

Dien grist de pen uit mijn handen en streept het woord ‘eierstokken’ door. Zo vergaat het ook ‘hoofdrol’ (‘Die heb ik wel eens gehad ja, maar da wil niks zeggen’) en zelfs ‘Lamberdina’ (‘Gewoon Dien schrijven’).

Meu Gerre

Zaterdag, de première, is het bijna volle bak in Den Boogaard. Hondenweer buiten, nostalgie binnen. Diens kinderen zijn van de partij en helemaal achteraan zit ook meneer pastoor. 

We weten wat we krijgen en dat is wat we willen: een kwak intriges, een bietje liefde en een end dat happy is. Het geheel uiteraard opgedist in smakelijk dialect. 

‘Zo heeft meu Gerre het gewild’, heet het stuk. Die meu, een rijke boerin zonder kinderen, is dood. Van heinde en verre spoeden de neven en nichten naar de te verdelen Garvershof. Grijpgraag zijn hun handen.

Zo duiken in het eerste van de drie bedrijven ook Pleun Kleverkamp en haar man Teun op. Een morsig stel. Pleun over Teun: ‘Hij is zo vuil, hij wast z’n eigen mee un köpke water.’ 

Ze dreunt zo’n zinnetje niet op, Dien snauwt. Nicht Meinie meent dat ze er nog best aantrekkelijk uitziet. Pleun: ‘Wè? Ge lekt wel een soepkiep.’ 

En Den Boogaard buldert.

Haar laatste stuk

Einde. Speaker Janus Jonkers stelt de spelers aan het publiek voor. Met mevrouw Ketelaars is wat bijzonders aan de hand. ‘Dit was haar laatste stuk, 82 jaar oud, beste mensen, en dan nog heel de tekst van buiten kennen.’ 

Dien zwaait wat met haar bosje snijbloemen en steekt van beide handen enkele vingers omhoog: de dagen en maanden die bij de 82 jaar horen. Iemand zet op het midden van het podium een stoel neer. Dien trippelt erheen en laat zich glimlachend door de klapgolven overspoelen. Vedette in Moergestel. 

Vanavond, als Dien weer zit, moet het publiek er maar eens bij gaan staan.

In samenwerking met indebuurt Tilburg

Tilburg e.o.