Ontluisterend: collectief falen in chroom-6 affaire Tilburg

TILBURG -  In de Tilburgse chroom-6 affaire is collectief gefaald. Daardoor is 800 betrokkenen onnodig leed aangedaan. Vooral NS-dochter NedTrain ging de fout in. Zelfs toen intern indringend alarm werd geslagen, greep zij niet in. ,,Schokkend!”, concludeert de onafhankelijke onderzoekscommissie.

Voorzitter Peter van der Velden presenteerde de rapportage ‘door het stof’ donderdag in Tilburg. Het schetst een ontluisterend beeld van de gang van zaken in en rond het Tilburgse werklozenproject. 

Bij re-integratieproject tROM moesten tussen 2004 en 2012 honderden mensen op straffe van korting op de uitkering of stopzetten ervan museumtreinen opknappen. Vooral schuurwerk leidde tot blootstelling aan het kankerverwekkende chroom-6. ,,Mensen kregen niet de bescherming die ze verdienden”, zegt Van der Velden, ruim twee jaar nadat de gemeente Tilburg hem aan het werk zette.

Zwijgen NedTrain was kwalijk en hoogst verwijtbaar

NS-NedTrain wist al sinds decennia van de risico’s van chroom-6 en van de vereisten voor bescherming van veiligheid en gezondheid. Maar ze verzuimde de gemeente Tilburg en het Spoorwegmuseum daarover te informeren. De werklozen werden door de gemeente aan het werk gezet op het terrein van NedTrain. De treinen waren afkomstig van het Spoorwegmuseum.

Zelfs toen een arbo-medewerker waarschuwde dat dat laatste bij tROM niet deugde, kwam het bedrijf niet in actie. ,Dit zwijgen is kwalijk en hoogst verwijtbaar’, aldus het rapport.

Quote

Dat de gemeente Tilburg zich niet hield aan de voorschrif­ten van de Arbowet is haar zeer aan te rekenen

Peter van der Velden, Voorzitter onafhankelijke commissie chroom-6

Het expliciete signaal - passende adembescherming ontbreekt, geen mechanische ventilatie, geen goede werkkleding - werd door meerdere collega’s en een functionaris van de Arbo-Unie genegeerd. ‘Laat dit rusten’ kreeg de medewerker zelfs van diens leidinggevende te horen. ,,Met welk motief dit is gebeurd hebben we helaas niet kunnen vaststellen”, zegt Van der Velden.

Leidinggevenden aan lot overgelaten 

Zo mogelijk nog zwaarder tilt de commissie aan het feit dat de gemeente Tilburg als werkgever tekort schoot in haar wettelijke zorgplicht. ,,Dat ze ze zich niet hield aan de voorschriften van de Arbowet is haar zeer aan te rekenen”, aldus het rapport. 

Leidinggevenden van tROM waren onvoldoende toegerust om de complexe doelgroep (privé-problemen, soms ook middelengebruik, justitieel verleden, de taalbarrière) te begeleiden. Doordat het gemeentebestuur hen ‘aan hun lot overliet’, ontwikkelden velen ‘een onacceptabele stijl van autoritair leidinggeven’. Van der Velden: ,,Dreigen met korten op de uitkering gebeurde met grote regelmaat, zeker de eerste jaren.”

De arbeidsinspectie? Die reageerde wel op incidenten, maar verzuimde naar de arbeidsomstandigheden in bredere zin te kijken. Twee externe bureaus lieten steken vallen bij het opstellen en toetsen van een risico-inventarisatie en evaluatie.

Volledig scherm
Een van de in Tilburg opgeknapte treinen vertrekt terug naar het Spoorwegmuseum in Utrecht. © Persburo Van Eijndhoven via BD

Snelle en passende regeling

Ieder die op de tROM-locatie heeft gewerkt heeft recht op een vergoeding, oordelen Van der Velden cs. Ook voor de 400 tot 500 mensen die niet direct aan de treinen hebben gewerkt, is gezondheidsschade niet uit te sluiten. Hoe groot het risico op individueel niveau is, is niet te bepalen, zo blijkt uit onderliggend onderzoek van het RIVM. ,,We denken dat de vergoeding helpt om de periode bij tROM een plek te geven.”

Quote

Tijdroven­de juridische strijd moet zoveel mogelijk worden voorkomen: dat is voor betrokke­nen psychisch en sociaal zeer belastend

Passage uit rapport ‘door het stof’, Onafhankelijke commissie chroom-6 Tilburg

De gemeente moet het voortouw moeten nemen voor een ‘snelle en passende regeling’. De aansprakelijkheid moet ze later met NS-NedTrain en het Spoorwegmuseum zien te regelen. De vergoeding komt naast het bedrag van 1655 euro dat Tilburg een kleine 700 mensen al in stapjes uitkeerde. ,,De hoogte van de vergoeding is een zaak van het gemeentebestuur”, zegt Van der Velden. B en W buigen zich op korte termijn over het rapport en de aanbevelingen. Op 18 februari hakt de gemeenteraad eerste knopen door.

Volledig scherm
Peter van der Velden, voorzitter van de onafhankelijke commissie chroom-6. ,,Dreigen met korten op de uitkering gebeurde met grote regelmaat.” © Angeliek de Jonge

De regeling moet ook voorzien in smartengeld voor elke betrokkene die een of meer ziekten heeft die door chroom-6 kunnen zijn veroorzaakt, zo bepleit de commissie. Dat zijn bijvoorbeeld long- of neuskanker, bepaalde vormen van astma, copd en allergisch eczeem. Tenslotte moeten betrokkenen schade kunnen claimen op grond van het aansprakelijkheidsrecht, bijvoorbeeld als ze kunnen aantonen inkomen zijn misgelopen. Een deskundigenpanel - vergelijkbaar bij de misbruikaffaire in de roomskatholieke kerk - moet hierin adviseren.

De commissie hecht eraan dat betrokkenen bij de afhandeling worden ontzien. ,,Tijdrovende juridische strijd moet zo veel mogelijk worden voorkomen: dat is voor betrokkenen psychisch en sociaal zeer belastend.” Ze pleit voor een onafhankelijk steunpunt dat mensen ook de komende jaren bijstaat, bijvoorbeeld bij het opstellen van hun medische dossier.

Collectief bezinnen en actie 

Dat het bij tROM zo grondig mis kon gaan, moet heel het land tot bezinning en actie manen, oordeelt de commissie. ,,Onveilig werken gebeurt op meer plekken in het land (...) veel mensen zien het, niets (b)lijkt te veranderen”, zo staat in het rapport. Als werkgevers medewerkers detacheren of in- of uitlenen ontslaat dat hen niet van hun wettelijke zorgplicht. ,,Overheden, werkgevers en werkenden staan samen aan de lat om te voorkomen dat mensen nog onbeschermd worden blootgesteld aan gevaarlijke stoffen.” De commissie roept Tilburg en de NS op hierbij samen als gids op te treden.

>> Bekijk hier het volledige rapport van de onderzoekscommissie

Volledig scherm
Rapport © BD

In samenwerking met indebuurt Tilburg

Tilburg e.o.