Volledig scherm
TILBURG WilhelminaparkStandbeeld Peerke Donders © Beeld Werkt

'Donder op! Standbeeld van Peerke Donders kan niet meer'

OPINIEOPINIE - Het beeld van Peerke Donders met 'de slaaf' in het Wilhelminapark roept in toenemende mate onbehagen op. Niet bepaald city-marketing. Verplaatsen is een optie, maar nog beter kan de gemeente Tilburg het vervangen, bepleit bewoner Herman Fitters. Voor het Brabants Dagblad schreef hij onderstaand opiniestuk.

De meeste bezoekers van De Pont of het Textielmuseum zal het wel niks zeggen als ze erlangs lopen, komend vanaf het station. Maar ik schaam me, als wijkbewoner, elke keer weer als ik langs het Wilhelminapark fiets en die beeldengroep in mijn ooghoek zie: een fier rechtopstaande witte man die hooghartig neerkijkt op een knielende zwarte man. In zijn rechterhand houdt de geestelijke een crucifix hoog in de lucht, terwijl zijn linkerhand (in één verbonden lijn naar beneden) rust op de kruin van de armzalige op de grond. Het is niet enkel een standbeeld, het is ook een knielbeeld.

Links en rechts zijn er meer mensen die zich aan het beeld storen. Sommigen lachen het weg, of proberen althans dat te doen. ,,Gelukkig valt het niet zo op", zeggen ze dan. Inderdaad. Weliswaar staat de beeldengroep op een druk fietskruispunt (hoek Wilhelminapark-Smidspad), maar het staat zó hoog op zijn sokkel dat het bijna wegvalt tussen de bladeren van de monumentale bomen eromheen.

Nu de winter is ingetreden en de gevoelige decembermaand voorbij is, zien we wat er echt staat, daar in hartje Tilburg: een kolossaal, megakoloniaal beeld. Het is de beroemde Tilburgse missionaris én icoon van de barmhartigheid, samen met een onbekende Surinaamse slaafgemaakte die aan lepra lijdt. Een melaatse dus. Dat lees ik op het internet, maar dat is minder goed te zien, want de knielende ziet er best gezond uit.

Bij nadere bestudering blijken zijn handen in doek gewikkeld, dus werken kan hij vast niet meer. De beeldengroep ontbeert helaas elke vorm van toelichting. Op de sokkel staat alleen PETRUS DONDERS. Verder niks. Bij de onthulling van het standbeeld in 1926 werd die toelichting wel gegeven. En hoe. Alle kerkelijke en wereldlijke gezagsdragers waren erbij, vervuld van trots. Katholiek Tilburg was 'trots op Tilburg'. En het gemeentebestuur beloofde 'eeuwig' voor het beeld zorg te zullen dragen.

Surinaamse graf

Anno nu is dit alles moeilijk te volgen. Maar ook in 1926, denk ik, zou de nederige Peerke zich in zijn Surinaamse graf hebben omgedraaid bij het zien van het beeld; vanwege de arrogante meewarige uitstraling. De massaal toegestroomde Tilburgers hadden op dat moment natuurlijk nog nooit een Surinamer gezien. Heden ten dage is dat wel anders en bezien we ook de koloniale tijd anders.

Gek genoeg wordt Peerke Donders tegenwoordig wel geframed als multicultureel, omdat hij zijn missiewerk in Suriname deed onder niet eerder bereikte groepen als de melaatsen, de in het bos gevluchte slaven (de Marrons) en de autochtone indianen. Feit is echter ook dat hij niets betekend heeft in de strijd voor afschaffing van de slavernij.

Dat hoeven we Peerke niet kwalijk te nemen - protesteren hielp waarschijnlijk niet - maar merkwaardig is het wel. Peerke werkte namelijk in Suriname van 1842 tot zijn dood in 1887. In die tijd stond de slavernij internationaal ter discussie. Met ingang van 1 juli 1863 schafte Den Haag de slavernij in Suriname af, lang na de Engelsen en de Fransen. Daarbij bepaalde de regering dat plantage-eigenaren een forse schadevergoeding kregen en de ex-slaven nog tien jaar verplichte loonarbeid moesten leveren. In Suriname is 1 juli nu een nationale feestdag: Keti Koti, de ketenen verbroken. In Nederland wordt dit ook gevierd en Tilburg heeft al jaren een actieve Ketikoti-werkgroep.

Maar in het Peerke Dondersmuseum in Tilburg Noord ontbréékt het jaar 1863 eenvoudigweg op de tijdbalk. Dat zegt genoeg. De slaveneconomie was gewoon geen issue voor Peerke, hij voelde alleen de noodzaak tot barmhartigheid en geloofsverkondiging.

Comfortzone

Wat ons rest is een standbeeld dat oude koloniale en raciale verhoudingen representeert, alsmede de triomf van het katholicisme hier ter plaatse begin vorige eeuw. Dat hoort naar mijn mening niet thuis in de huidige openbare ruimte. 'Geschiedenis' is aan verandering onderhevig en sommige beelden moeten dan toch echt van het toneel.

Daarbij is het Wilhelminapark geen museum. Het is een gemeentelijk park, dat wil zeggen een gemeenschappelijk park. In het 'monoculturele' katholieke Tilburg van 1926 was de beeldengroep misschien verbindend, maar dat is het nu niet meer. Integendeel. Aan de persoon van Peerke wil ik niets af doen; hij heeft niks verkeerd gedaan, veel goed werk geleverd en was ongetwijfeld authentiek. Toch moeten we accepteren dat hij allang niet meer de 'heeroom van alle Tilburgers' is. Als we even uit onze familiaire comfortzone stappen zien we dat menig niet-Europese Tilburger en menig niet-Tilburger de wenkbrauwen fronst en een heel ander gevoel krijgt bij dit standbeeld. Ook en zélfs als ze katholiek zijn.

Het is daarom te hopen dat dit standbeeld zijn 100ste verjaardag niet gaat vieren. In elk geval niet op deze plaats of in deze vorm. Neem je verantwoordelijkheid, gemeente Tilburg, en doe er wat aan! Verplaats het eventueel naar Peerke's geboortehuisje in Tilburg-Noord of schenk het aan Paramaribo. Het beste zou zijn een geheel nieuw beeld te plaatsen, dat meer recht doet aan de hedendaagse volksdiversiteit én de hedendaagse Peerke-aanbidding.

Want goedbedoelde toelichtingsbordjes van het bisdom of van de Surinaamse gemeenschap zullen de tand des tijds waarschijnlijk niet doorstaan. Deze beeldengroep kan echt niet meer.

Herman Fitters is bewoner van de wijk 't Goirke.

BD gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement

Tilburg e.o.