Dit is waarom je voor de overheid niets meer bent dan ‘een nummertje’

VideoOnze overheid beschikt over een computersysteem dat gebruik maakt van ‘big data’, maar wat als er een fout in dit immense systeem sluipt? Dr. Marlies van Eck (Universiteit Leiden) doet onderzoek naar systeemfouten en vertelt hierover in haar college bij de Universiteit van Nederland*.

,,Een computer wordt gevoed met zwart-wit redeneringen. Hierdoor wordt er geen verschil gemaakt tussen jou en iemand anders, ook niet als jouw situatie daar eigenlijk wel om vraagt”. Een duidelijk voorbeeld is die van Anouk. 

Voorbeeld

Anouk is een gehandicapt meisje en moest met spoed naar het ziekenhuis. Haar ouders beschikken over een rolstoelbus die Anouk op een veiligere manier kan vervoeren dan de ambulance. De rolstoelbus werd bestuurd door de ambulance broeder en in een colonne met de ambulance en politiewagen naar het ziekenhuis gereden. Vervolgens werd de rolstoelbus geflitst en ontving de vader van Anouk een boete van 76 euro. Er was geen discussie mogelijk. De computer had het bepaald en de boete moest betaald worden. Een ander nadeel aan dit systeem is, wanneer er een fout wordt gemaakt deze op talloze andere plekken doorwerkt. 

Tegelijkertijd heeft de overheid geen duidelijk beeld van waar het in de keten fout gaat en neemt geen enkele partij in de keten de verantwoordelijkheid om de fout op te lossen. Je wordt zo van het kastje naar de muur gestuurd.

Volledig scherm
© Shutterstock

Geautomatiseerd

Hoewel besluiten vroeger door ambtenaren werden genomen, leven we inmiddels in een land waar veel beslissingen door de overheid zijn geautomatiseerd. ,,Dat zijn vaak besluiten die met geld te maken hebben. Denk aan: kinderbijslag, zorgtoeslag, inkomstenbelasting, bijstand, maar ook een boete voor te hard rijden”, vertelt Marlies van Eck. Het geautomatiseerde computersysteem van onze overheid bestaat uit ketens. Met jouw ingevoerde gegevens en informatie van andere partijen kan de computer vervolgens met één druk op de knop berekenen hoeveel huurtoeslag je per maand zou moeten ontvangen.

Er hangen voor- en nadelen aan dit systeem. Allereerst is het een extreem efficiënt systeem. Voor miljoenen mensen huurtoeslag berekenen doe je liever niet met de hand. Daarnaast ben je voor de computer simpelweg een nummertje. Hierdoor zijn er geen externe factoren, zoals of de ambtenaar goed gehumeurd is of het feit dat je een bekende Nederlander bent, die invloed hebben op de beslissing hoeveel kinderbijslag je krijgt. Dit betekent echter niet dat zo’n systeem neutraal is, niet discrimineert of geen fouten bevat. Het systeem wordt gemaakt door mensen, met hun eigen opvattingen en bevat dus ook nadelen.

Quote

Het is pijnlijk om te zien dat deze nuance verloren gaat zodra de overheid gaat bezuinigen op menselijke kennis

Bezuinigen op menselijke kennis

Marlies van Eck geeft naar aanleiding van haar onderzoeksresultaten als advies mee dat het gaat om de combinatie mens en computer. ,,Er zijn terreinen waar je de computer niet voor moet inzetten of alleen als assistent moet gebruiken. Het is pijnlijk om te zien dat deze nuance verloren gaat zodra de overheid gaat bezuinigen op menselijke kennis”. Tot slot is het belangrijk dat de burger door een bestuursrechter niet meer van het kastje naar de muur wordt gestuurd. ,,Gedeelde verantwoordelijkheid klinkt heel romantisch in goede tijden. In slechte tijden mag de burger geen last krijgen van onduidelijke verantwoordelijkheden”.

*Dit is een wekelijkse bijdrage van de Universiteit van Nederland

De Universiteit van Nederland heeft ook een podcast. Vind afleveringen terug op Spotify en iTunes.

Bekijk hieronder meer colleges van de Universiteit van Nederland:

  1. Schatrijke Arabier laat voor drinkwater ijsberg van Zuidpool naar emiraat slepen

    Schatrijke Arabier laat voor drinkwater ijsberg van Zuidpool naar emiraat slepen

    Abdulla Alshehi, een zakenman uit de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), heeft een plan ontwikkeld om een ijsberg vanaf de zuidpool naar het emiraat Fujairah te laten slepen. Het bevroren megablok – 2 kilometer lang, 500 meter breed, 400 meter hoog en nog eens 600 meter onder de zeespiegel – moet het golfstaatje van vers drinkwater voorzien. Eind dit jaar begint een test met een kleine ijsberg die met een schip naar Kaapstad in Zuid-Afrika of anders Perth in Australië zal worden getrokken. Kosten van die proef: een slordige 62 miljoen euro.