Volledig scherm
Boy Lankhaar naast het standbeeld van Pieter Zeeman in Zonnemaire. © Boy Lankhaar

Nederlander (26) doet belangrijke ontdekking over ontstaan sterren

Een Zeeuwse wetenschapper heeft samen met collega's een nieuwe methode gevonden om de geboorte van grote en zware sterren te onderzoeken. Met de ontdekking wordt tevens het bekende Zeeman-effect van de beroemde Zeeuw Pieter Zeeman aangevuld.

Boy Lankhaar (26), geboren in Vlissingen en getogen in Zoutelande, werkte vier jaar lang aan het onderzoek. De resultaten werden gisteren gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Astronomy. Met het onderzoek is een belangrijk puzzel opgelost in de geboorte van zware sterren. 

Wetenschappers wisten al langer dat magnetische velden een belangrijke rol spelen voor het ontstaan van de sterren. Maar op welke manier en hoe, was nog onduidelijk. De jonge Zeeuw onderzocht de rol van methanol in de magnetische velden, omdat die stof wel te meten is van op aarde. Al meer dan 50 jaar proberen wetenschappers dat - tevergeefs - te analyseren in laboratoria.

Veel werk

Met behulp van de kwantummechanica van moleculen, waarin Lankhaar afstudeerde, lukte het nu wel. Dat bleek veel werk, vertelt hij. ,,We wisten dat methanol rond zware sterren voorkomt. Ook dat het een bepaalde interactie heeft met een extern magneetveld. We moesten een geheel nieuw theoretisch model ontwikkelen, omdat het oude model fout was.''

Lankhaar: ,,Het leuke aan het onderzoek is, dat als we onze eigen berekeningen volgen, we kunnen aantonen dat het magnetisch veld een meetbare en belangrijke invloed heeft op de geboorte van zware sterren. Tot nu was dat in veel modellen een aanname. Nu kunnen we nog veel meer observaties doen met de telescoop voor een betere bevestiging daarvan.''

Lees verder onder de foto

Volledig scherm
Dit figuur geeft de vorming van een zware ster weer. In de lichte gebieden kunnen de radiosignalen van methanol gevonden worden. De lichte vlekken stellen methanolmasers voor; de gebogen lijnen geven de magnetische velden weer. © Wikimedia Commons/Ben Mills

Pieter Pontes Zeeman

Het onderzoek van de Zeeuw vult het bestaande werk aan van een andere Zeeuwse wetenschapper: Pieter Pontes Zeeman. Die ontdekte in 1897 het zogenoemde 'Zeeman-effect' waarbij moleculaire atomen worden gesplitst door een magnetisch veld. Voor de stof methanol was het Zeeman-effect nog niet eerder berekend.  

De jonge wetenschapper, die nu werkt aan de Chalmers University in Zweden, leidde het onderzoek waarbij vijf andere wetenschappers waren betrokken
. Hij is trots op het resultaat. ,,Het was vier jaar lang hard werken'', zegt hij. Een standbeeld naast dat van Pieter Zeeman in Zonnemaire vindt hij nog wat vroeg. ,,Zeeman is toch wel de meester. Laten we niet te hard van stapel lopen'', lacht hij.