Volledig scherm
© ANP XTRA

Roep om ‘paardenmiddel’ woonplicht zwelt aan, maar er zijn twijfels

Steeds meer gemeenten willen een woonplicht voor nieuwe huizen. Het kabinet gaat het misschien ook voor bestaande huizen invoeren. De maatregel is bedoeld om beleggers te dwarsbomen. ,,Het is de vraag of een woonplicht het juiste middel is”, zegt stadsgeograaf Cody Hochstenbach.

Onder meer Maastricht, Eindhoven, Amsterdam en Den Haag hebben het voornemen om huizenkopers in hun gemeente te verplichten om ten minste drie jaar te gaan wonen in het huis dat ze kopen. De steden hebben echter alleen invloed op nieuwbouwprojecten en hebben geen wettelijke instrumenten om (op)kopers van bestaande huizen een woonplicht op te leggen.

Uit onderzoek van De Volkskrant bleek recent dat beleggers een steeds grotere stempel op de woningmarkt drukken. Het aantal huurhuizen in bezit van de grootste particuliere eigenaren is in tien jaar tijd met 22,3 procent gestegen. Ook grote institutionele beleggers kochten de afgelopen jaren huurhuizen bij. Die investering of ‘belegging’ levert geld op omdat vanwege de schaarste de huren hoog liggen. Een woonplicht kan ook kleine beleggers (particulieren die een appartementje uit de buurt kopen om te verhuren) treffen.

Prijsopdrijving

‘We willen het in deze overspannen woningmarkt voor iedereen die dat wil mogelijk maken om een woning voor een redelijke prijs te kopen’, liet de Eindhovense wethouder Yasin Torunoglu deze week tegenover Eindhovens Dagblad weten. ‘Daarom willen we het doorverkopen van nieuwbouwwoningen aan beleggers tegengaan en prijsopdrijving van de woningen bij de verkoopprocedure vermijden.’

In Amsterdam is een meerderheid van de gemeenteraad voor een woonplicht van drie jaar voor nieuwbouwhuizen. De plicht wordt waarschijnlijk opgenomen in de erfpachtvoorwaarden die de gemeente vaststelt bij de uitgifte van de grond. De ontwikkelaar neemt deze plicht vervolgens op in het koopcontract. Wethouder Laurens Ivens (SP) drong er recent nog op aan dat de landelijke overheid ook instrumenten moet geven om bij bestaande bouw een woonplicht in te kunnen voeren. Het steekt hem dat hij over vele Amsterdamse wijken niks te zeggen heeft, terwijl de torenhoge prijzen ervoor zorgen dat oorspronkelijke bewoners niet meer in de stad kunnen blijven wonen.

Paardenmiddel

Quote

Het is een ongewone tijd. De woning­markt is uit balans omdat er te weinig woningen zijn

Hans André de la Porte, Vereniging Eigen Huis

Zijn oproep is blijkbaar gehoord en serieus genomen. Vlak voor Prinsjesdag maakte het kabinet bekend ook een landelijke invoering te onderzoeken, samen met andere maatregelen die de verhitte huurdersmarkt moeten laten afkoelen. ,,Het is goed dat de minister laat zien dat ze dit probleem nu ook wil aanpakken, zodat we het probleem kunnen oplossen en niet alleen verplaatsen” zegt Ivens als reactie op de aankondiging. ,,Ik hoop dat ze hier haast mee maakt want de woningprijzen laten abnormale hoogtes zien

Het is een opvallende aankondiging, want het wordt gezien als een verregaande bemoeienis van de overheid in de vrije markt, waarin mensen zelf mogen bepalen wat ze met hun bezit willen doen. ,,Het is een paardenmiddel, maar we leven ook in een ongewone tijd”, zegt Hans André de la Porte van Vereniging Eigen Huis. ,,De woningmarkt is uit balans omdat er te weinig woningen zijn. We zijn daarom voorstander van maatregelen die ervoor zorgen dat huizen beter beschikbaar worden voor mensen die een huis willen kopen om in te wonen.”

Naast de woonplicht wil het kabinet ook een hogere overdrachtsbelasting voor beleggers. Starters op de huizenmarkt zouden dan kunnen worden vrijgesteld van een belasting op het kopen van een huis (nu 2 procent van de koopsom, wat bij een huis van 3 ton neerkomt op 6.000 euro). 

Uitzonderingen

Quote

Ik kan je voorspel­len dat bij het invoeren van een woonplicht veel huizen illegaal worden verhuurd

Paulus Jansen, Directeur Woonbond

,,In algemene zin is het goed dat er wordt nagedacht om beleggers te beperken in hun mogelijkheden op de huizenmarkt”, zegt Cody Hochstenbach, als stadsgeograaf onderzoeker naar de woningmarkt. ,,Woonplicht is een van de opties, maar ik denk niet de beste. Je ontkomt er namelijk niet aan uitzonderingen te bedenken. Ouders die voor hun kinderen een huis kopen of bestaande particuliere verhuurders die nog moeten kunnen wisselen, bijvoorbeeld.” In Amsterdam werd gewezen op problemen die kunnen ontstaan bij een echtscheiding. Moet een gescheiden stel noodgedwongen drie jaar bij elkaar blijven wonen, omdat ze hun huis niet mogen verkopen?

Het onderliggende idee van een woonplicht is dat een woning er is om in te wonen en niet om geld aan te verdienen, legt Hochstenbach uit. ,,Maar sommige beleggers zijn natuurlijk goed en heel belangrijk voor de woningmarkt, zeker als ze zelf huizen bouwen en een redelijke prijs vragen. Van oudsher vervullen particuliere verhuurders een belangrijke rol in de steden, omdat het voor nieuwkomers de enige manier was om een betaalbare woning te vinden. Zeker als een huis kopen niet mogelijk is en er een lange wachtlijst is voor sociale woningbouw.”

Volledig scherm
Maastricht is een van de steden die een woonplicht overweegt. Het kabinet gaat onderzoeken of een landelijke invoering mogelijk is. © Shutterstock

Het is de schaarste waardoor beleggers profiteren van de woningnood. ,,Ze vragen 2.000 euro voor een appartement van 70 vierkante meter. Dat is logisch vanuit het individuele belang van een belegger, maar onwenselijk voor de samenleving”, aldus de geograaf. ,,Dat zou je in mijn ogen beter kunnen aanpakken door het puntensysteem uit te breiden, zodat het moeilijker wordt om huren te verhogen.”

Met het puntensysteem worden de prijzen voor huurhuizen bepaald. Als een huis dankzij de grootte, een goed energielabel of een hoge waarde (WOZ) boven een bepaald puntenaantal komt, mag de eigenaar de huurprijs zelf bepalen. 

Handhaven

Paulus Jansen, directeur van de Woonbond, noemt een woonplicht ‘sympathiek’, maar vraagt zich af of het wel nageleefd gaat worden. ,,Ik ben wethouder in Utrecht geweest en verwacht dat zo'n stad wel tien nieuwe ambtenaren nodig heeft bij de invoering van een woonplicht, want ik kan je voorspellen dat dan veel huizen illegaal worden verhuurd.”

Hochstenbach ziet wel wat in een hogere overdrachtsbelasting voor beleggers. ,,Maar beleggers in nieuwbouw zou je tegemoet kunnen komen door als gemeenten bijvoorbeeld korting op de grondprijs te geven als ze voor betaalbare woningen zorgen. Starters vrijwaren van een overdrachtsbelasting, zoals het kabinet voorstelt, is te overwegen. Starters zijn momenteel de grootste verliezers van de beleggersactiviteiten.”

,,Het belangrijkste is dat een dergelijke maatregel eigenlijk alleen goed werkt als je hem landelijk invoert”, vervolgt hij. ,,In Canada bleek dat Chinese beleggers uitweken naar Toronto toen in Vancouver een beleggersbelasting werd ingesteld. Je wil niet dat beleggers uitwijken naar Diemen en Amstelveen als alleen Amsterdam een woonplicht heeft.”

  1. ‘Hypotheekadviseur vangt geld voor doorverwijzen klant naar energieverkopers’

    ‘Hypotheek­ad­vi­seur vangt geld voor doorverwij­zen klant naar energiever­ko­pers’

    Hypotheekadviseurs krijgen geld van commerciële partijen als keukenboeren, installateurs van zonnepanelen en energiebedrijven voor elke nieuwe klant die zij aanbrengen. Die vergoeding kan van een paar tientjes oplopen tot honderden euro’s. De eigen beroepsorganisatie van hypotheekadviseurs, de Nederlandse Vereniging van Hypothecair Planners (NVHP), trekt hierover aan de bel: ,,Klanten hebben vaak geen idee.’’